Ne kendi tarihimizi, ne de dünya tarihini koruyabiliyoruz

Tarihi 4'üncü yüzyıla dayanan Bizans'tan kalma kral mezarı yağmalandı. Bu ne ilkti, ne de son olacak gibi. Tarihi şehir İstanbul, kendisini adeta bir kuşak gibi saran mezarlıklarla dolu. Yedikule'den Ayvansaray'a, Haliç'ten Eyüp'e kadar uzanan bu mezarlara ne oldu?

Derleyen: Onur DEMİRBAŞ
22.08.2014 - 08:25

Radikal'den Fundanur Öztürk, adeta kanayan yaramıza tuz basan bir habere imza attı: Silivrikapı'da İ.S 4. yüzyıla dayanan ancak şu an harabe olan Bizans'tan kalma kral mezarı... 1988 yılında keşfedildi, 1 yıl sonra da İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından restore edildi. Gerisi bilindik bir hikâye. İddialara bakılırsa pek çok kez yağmalandı ve durumu her geçen gün kötüye gidiyor. Şarapçılar, çöpler, evsizler...

Peki diğer mezarlara ne oldu, biliyor musunuz? Mesela Gezi Parkı'nın bulunduğu bölgeye, İstanbul'un fethine katılıp şehit olanların gömüldüğü hikâye edilir. Taksim'den Harbiye'ye doğru kaç Ermeni, Rum ve Yahudi mezarı vardı?

Osmanlı'da mezarlıklar her ne kadar yerleşim bölgelerinden uzağa kurulsa da nüfusun zamanla artmasıyla mezarlıklar şehre dahil oldu. Öncelikli olarak Galata'da yoğun yerleşim koşullarından dolayı birçok mezarlık kaldırıldı. Tepebaşı, Taksim, Kasımpaşa ve Gümüşsuyu'nda kurulan büyük mezarlıklardan günümüzde eser kalmadı. Yok olan mezarlıklarların yerine (zamanında şehrin dışında kalan) Feriköy, Zincirlikuyu ve Mecidiyeköy mezarlıkları oluşturuldu. Üsküdar Karacaahmet Mezarlığı da aynı mantıkla yerleşim yerinden uzakta, Üsküdar'ın tepe bölgesinde kurulsa da hızlı nüfus artışıyla birlikte günümüzde yerleşim yerlerinin arasında kaldı.

EDİRNEKAPI

Ne kendi tarihimizi, ne de dünya tarihini koruyabiliyoruz

İstanbul'un en büyük mezarlıklarından bir olan Edirnekapı Mezarlığı, yol çalışmaları nedeniyle birbirinden bağımsız adalar halinde bulunuyor. Mezarlığın yanı başında, 1950'lerde İstanbul Halk Ekmek Fabrikası'nın yerinde Yahudi mezarlığı bulunuyordu. Gene bu fabrikaya komşu Mısır Tarlası'ndaki mezarlıklar kaldırılmış, daha sonra tekrar eski yerine konulmamıştır.

Savaklar Caddesi'nde bulunan Bulgar mezarlığını da kaybolup gitti.

Çevreyolu yapımı nedeniyle Alacatekke Sokağı tarafından kalan mezarlıkların tamamı da yok edilenler arasında.

BEYOĞLU

Ne kendi tarihimizi, ne de dünya tarihini koruyabiliyoruz

Beyoğlu Azapkapı'daki İngiliz Konsolosluğu'nun olduğu bölgede büyük Müslüman mezarlığının dışında Ermeni, Frenk (Katolik Avrupalı) ve Levantenler'e (Protestan Avrupalı) ait mezarlıklar bulunuyordu. Batılılar 16 yy.'dan itibaren bu mezarlığa vebadan ölen insanları gömüyordu. Mezarlık, 1859 yılında Feriköy'e taşındı.

Taksim Meydanı'ndan Gümüşsuyu Askeri Hastanesi'ne kadar olan bölgede Müslüman mezarlığı bulunuyordu. Harbiye tarafında ise Ermeni mezarlığı olduğu biliniyor. Alman Konsolosluğu'nun bahçesinde bir grup Osmanlı mezar taşı, 1980'lerde Park Otel'in yanındaki yeşil alana taşındı.

Mecidiyeköy Büyükdere Caddesi ile Abide-i Hürriyet Caddesi arasında birbirine komşu Rum, Ermeni, Katolik Ermeni ve Yahudi mezarlığı bulunuyordu. İtalyan mezarlığı 1867 yılında Yahudilere devredildi. Günümüzde varlıklı Yahudiler tarafından kullanılıyor.

1922'de Maçka-Beşiktaş arasındaki 3 büyük Müslüman mezarlığından yalnızca biri günümüze ulaşabildi.

ANADOLU YAKASI

Ne kendi tarihimizi, ne de dünya tarihini koruyabiliyoruz
Karacaahmet Mezarlığı


Karacaahmet'in devamı sayılan Haydarpaşa-Kalamış Koyu arası yer alan bölgenin tamamı yol inşaatına kurban gitti.

Seyit Ahmet Deresi'nde bulunan 18. ve 19. yüzyıla ait 200'e kadar mezar taşı 1983'te 'yer açmak' için kaldırıldı ve öylece bir kenara yığıldı!

Karacaahmette'ki yeni definler nedeniyle batıdaki eski mezarlar yok oldu. Mezarlığın sadece ana duvarı günümüze kadar gelebildi. Bazı yerlerde tek tük Osmanlı mezar taşına rastlanabilir.

YENİÇERİ MEZARLARI

Ne kendi tarihimizi, ne de dünya tarihini koruyabiliyoruz
Ayazma Cami bahçesi / Üsküdar.

18 yüzyıldan kalma börklü Yeniçeri mezartaşlarının sadece birkaçı Askeri Müze'ye kaldırılsa da çoğu yok olup gitti. Günümüze ulaşan Yeniçeri mezar taşı örneklerinden birkaçı Üsküdar Ayazma Cami'nin bahçesinde bulunuyor.

Kaynak: Hüve’l-Baki – İstanbul’da Osmanlı Mezarlıkları ve Mezar Taşları, Hans-Peter Laqueur

Ne kendi tarihimizi, ne de dünya tarihini koruyabiliyoruz



    EN ÇOK OKUNANLAR

      Koç Burcu
      21 Mart - 20 Nisan

      Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

      Boğa Burcu
      21 Nisan - 20 Mayıs

      Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

      İkizler Burcu
      21 Mayıs - 20 Haziran

      Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

      Yengeç Burcu
      21 Haziran - 22 Temmuz

      Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

      Aslan Burcu
      23 Temmuz - 23 Ağustos

      Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

      Başak Burcu
      24 Ağustos - 23 Eylül

      Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

      Terazi Burcu
      24 Eylül - 23 Ekim

      Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

      Akrep Burcu
      24 Ekim - 22 Kasım

      Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

      Yay Burcu
      23 Kasım - 21 Aralık

      Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

      Oğlak Burcu
      22 Aralık - 20 Ocak

      Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

      Kova Burcu
      21 Ocak - 18 Şubat

      Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

      Balık Burcu
      19 Şubat - 20 Mart

      Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün