Kimi zaman kuş kafesinde balık, Kimi zaman şemsiyeli deniz kızı

Hürriyet Haber
25 Nisan 2004 - 00:01:00

Dört kere ABD’nin bir milyon tirajlı haftalık dergisi New Yorker’a kapak oldu, altı kere Uluslararası Erol Simavi Karikatür Yarışması’nda dereceye girdi. 23’ü uluslararası, 46’sı ulusal toplam 69 ödülü var. Onun resimlerinde balıklar kuş kafesinin içinde yaşar, güvercinler zeytin ağacı taşır, deniz kızı şemsiye kullanır. Gürbüz Doğan Ekşioğlu’nun 25 yıllık sanat hayatının özetlendiği bir kitap geçen hafta Cafe City Yayınları’ndan çıktı.Sanat eleştirmeni Kaya Özsezgin’e göre Gürbüz Doğan Ekşioğlu bir psikanalist. Bize yaşamı görmeye alışık olmadığımız bir objektiften gösterir. İzleyiciyi gülümsetmekten çok, yaşamın gizli çelişkileri konusunda düşündürür. İşte bu yüzdendir ki herkes onu ve çizgilerini tanımalıdır.1954 yılında Ordu’nun Mesudiye ilçesine bağlı Aşağı Gökçe köyünde ‘kazandibi’ olarak dünyaya gelir. İki ablası, iki ağabeyi vardır ve o dünyaya geldiğinde annesi 40 yaşını geçmiştir. Babası Şevket Ekşioğlu, ilkokul mezunu olmasına rağmen memuriyet sınavlarını kazanıp memurluk yapmış ‘kafalı’ bir adamdır. Mensubu olduğu 230 bin nüfuslu Ekşioğlu sülalesinin gariban kanadından geldiği için hayat ona çalışıp kazanmayı şart koşmuştur. Akrabaları gibi babadan kalma hanları hamamları yoktur. Annesi Hatice Hanım Mesudiye’ye Ordu’dan gelin gelmiştir. Şevket Bey’le Hatice Hanım’ın evlenmesine Aşağı Gökçe Köyü’nden Ordu’ya fındık toplamaya giden mevsimlik işçilik yapan arkadaşları aracılık etmiştir. ‘Fındık bahçesinde çalıştığımız ailenin tam sana göre bir kızı vardur. Gidip isteyesun’ derler. Şevket Bey köylülerinin sözünü dinler. Büyüklerini yanına alıp, Ordu’ya gider ve hayat arkadaşını bulur. Hatice Hanım ve Şevket Bey en küçük oğulları Gürbüz Doğan beş yaşına basana kadar Mesudiye’de yaşar. 1959’da Ordu’ya taşınmaya karar verirler. Şevket Bey tayinini ister. Bir yandan memurluk yapacak diğer yandan kayınpederinden kalma fındık bahçesiyle ilgilenecektir. MİSAFİRLERİN PORTRESİNİ YAPARDIAdı gibi gürbüz bir çocukluk geçiren Gürbüz Doğan resim yapmaya ilkokul sıralarında başlar. İlk resimlerinde kendi portresini çizer. Ünlü ressam Frida Kahlo gibi karşısına ayna koyup, kendi kendine modellik yapar. Kendinden sıkıldığında aile bireylerini daha sonra da eve gelen misafirleri resmetmeye başlar. ‘Eve her gelen misafirin portresini yapar, giderken hediye ederdim. Çok şaşırırlardı.’ Resim merakı yüzünden orta ikide ve lise ikide sınıfta kalır. Derslerini engellediği için babası resim yapmasına kızar. O yıllarda resim demek, aylaklık demektir. 1973’te liseden mezun olur, Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar’ın sınavlarına girer. Gerekli malzemesi olmadığı için ikinci aşamada kaybeder: ‘Nasıl üzüldüm anlatamam. Puanım Erzurum Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi’ne tuttuğu için oraya kayıt yaptırdım. Üç ay sonra puanlar düştü ve Kadıköy Mühendislik Elektrik Fakültesi’ne geçtim. Ardından Yıldız Üniversitesi İnşaat Fakültesi’ne atladım. Bu arada Güzel Sanatlar’ı kazanmak için sürekli çalıştım.’ Çalışmalarının karşılığını İnşaat Fakültesi’nin üçüncü sınıfındayken alır. Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Grafik bölümünü kazanır. Kazanır ama grafiğin ne olduğunu bilmemektedir. Bir hocası ona, ‘Titiz çalışıyorsun. Grafik sanatçısı olabilirsin’ demiştir. Tüm bilgisi bundan ibarettir. Herkesten fazla çalışır. Hafta sonlarını resim yaparak geçirir. Hocalar bir ödev veriyorsa o iki yapar. Temel Sanat Hocası Türkiye’nin en iyi ressamlarından Balkan Naci İslimyeli en büyük destekçisidir. Hayatında yarışmalar önemli yer tutar. İlk ödülünü yıkıntılar içinden elinde baltasıyla dinlenen bir işçiyi arkadan görüntülediği fotoğraf karesiyle alır. Bir gün Vatan Gazetesi’nin özgürlük konulu bir karikatür yarışması açtığını duyar. ‘Acaba karikatür çizebilir miyim?’ sorusunu defalarca kendine sorduktan sonra işe koyulur. Kafesiyle birlikte uçan bir güvercin çizer. Bu ilk karikatürü yarışmanın üçüncüsü olur. O günden sonra karşısına çıkan her yarışmaya katılır. Üniversiteden mezun olurken 13 ödülü vardır.YÜKSEK MAAŞI NEDEN TERK ETTİ1979’daki mezuniyetten sonra Ajans Ada’da grafiker olarak çalışmaya başlar. Ajans ortamında mutludur ama kendi istediğini yapamamaktan rahatsızdır. Köreldiğini hisseder. Bir yıl sonra Tatbiki Güzel Sanatlar’da asistanlık sınavını kazanır. Ajanstan 900 bin lira maaş alırken 3 bin liralık asistan maaşına razı olur. Çünkü asistanlık, kendi ile baş başa kalacağı ve hiç durmadan üreteceği anlamına gelir. Aynı yıl üçüncü sınıftan beri flört ettiği sınıf arkadaşı, resim öğretmeni Sumru Hanım’la evlenir. 1981’de oğulları Efe dünyaya gelir. Efe’yi büyütmek için çok zorlandıklarından bir daha çocuk yapmayacaklardır.1983’te dört ay kısa dönem askerlik yapmak için Manisa’ya gider. Tam da bu sırada Türkiye’de uluslararası bir karikatür yarışmasının yapıldığı haberini alır. Şartları zorlar ama katılamaz. Ertesi yıl yarışmaya ilk başvuranlar arasında Gürbüz Doğan Ekşioğlu da vardır. 1984’te yarışmanın hazırlık komitesinde bulunan Türkiye’nin en önemli afiş tasarımcısı Mengü Ertel 1989 yılında Hürriyet Gazetesi’ne yazdığı bir yazıda o günleri şöyle anlatacaktır: ‘Dünyanın dört bucağından paketler, rulolar Hürriyet gazetesine geliyor, ön jüriye sunulmak üzere bizim tarafımızdan, sergi düzenine göre hazırlanıyordu. Yapıtlar karşısında atölye arkadaşlarımla gerçek bir şölen yaşıyorduk. Sıradan, bilinen çizgilerin yanında, heyecan verici, çok etkileyici, birçok yapıt ortaya çıkıyor, hiçbir yetkisi bulunmayan bizler de kendimizi yarışma heyecanına kaptırmış, bu dereceye girer, bu girmez demek cesaretini gösteriyorduk. Derken arkadaşlardan bir heyecanla ‘Ben buldum’ diye bağırdı. Gagasında zeytin dalını değil de zeytin ağacını köklerinden söküp taşıyan bir güvercin karikatürünü elinde sallıyordu. Eserler ön jüriden geçti. Değişik ülkelerden 491 sanatçının bine yakın eseri duvarlarda Guillermo Mordillo (Arjantin), Cesare Perfetto (İtalya), Ralph Steadman (İngiltere), Semih Balcıoğlu, Nehar Tüblek ve Bedri Koraman’dan oluşan uluslararası jürinin kararını bekliyordu. Bir iki saat sonra ödül paketlerine yazılmak üzere kazananlar listesi elime verilince, Gürbüz Doğan Ekşioğlu adını birinci görmek beni mutlu etti.’ İlerleyen yıllarda aynı yarışmada beş kez dereceye girer. 1994’ten sonra ise Aydın Doğan Uluslararası Karikatür Yarışması’nın değişmeyen jürisi olur.NEW YORK KEDİLERİNİ SEVDİ1984’te yarışmayı kazandıktan sonra Arjantinli çizer Mordillo, yurtdışına gitmesini önerir. Yabancı dili ve ekonomik imkanı olmadığı için gidemez. Ta ki 1991 yılına kadar. O yıl üniversitede yardımcı doçentliğe başladıktan sonra gözünü karartır ve okul arkadaşı Ahmet’in yanına kısa süreliğine New York’a gider. New York’ta ilk işi ‘I Love New York’ grafiklerinin yaratıcısı Milton Glajer’e bir dosya göndermektir. Glajer işlerini çok beğenir ve görüşmeye çağırır. Görüşme sonrasında onu Vogue, New Yorker gibi önemli dergileri çıkaran Conde Nest yayıncılığa yönlendirir. Conde Nest yayıncılık dosyasını beğenir ve New Yorker için kapak çizip çizemeyeceğini sorar. New Yorker Amerika’da 1925’ten beri kesintisiz çıkan tek dergidir ve haftalık tirajı 1 milyondur. Dünyada sadece 150 sanatçı bu dergiye kapak çizmektedir. Gürbüz Doğan da onlardan biri olmuştur. Ocak ayında New Yorker’a kapak olur. Amerikalılar onun kedilerini ve fincanlarını çok severler. 1993’te New Yorker onun çizimlerini iki kere daha kapağa taşır. Son olarak 2003’te çizdiği 11 Eylül temalı kapak tamamı ikiz kulelerden oluşan bir New York siluetini yansıtır ve ‘İkiz kuleleri yok edemezsiniz’ mesajı verir. New York’ta kaldığı sıralarda New York Times gazetesinin OP-Ed sayfasında ve Book Review ekinde de çalışmaları yayınlanır.Küratör ve sanat eleştirmeni Levent Çalıkoğlu üslubu için şöyle der: ‘Denizi, yeryüzünü, binaları, evleri çok doğal bir biçimde ele alan bir dildir onunki. İzleyiciye sunduğu görüntüler yalnızca görsel bir şaka değildir. Gerçeküstücülerde olduğu gibi bu dünyaya ait olma duygumuzla da oynar. Kuş kafesinin içindeki balık, zeytin ağacı taşıyan bir güvercin, elinde şemsiyesiyle deniz kızı, tuvalden çıkmaya çalışan model... Yine de yaşadığımız dünyanın anlamsız bir yer olduğunu ima edecek herhangi bir serzeniş ile karşılaşmayız bu kurgularda.’Sanat hayatı boyunca birçok meslektaşından etkilenir. Özellikle de sürrealist Belçikalı ressam Magritte’ten. Guy Billout, Çekoslovak Adolf Born’a ve Milton Glajer’e hayranlık duyar. Birçoğuyla sonraki yıllarda tanışacak, oturup birlikte yemekler yiyecektir. Kişisel üslubunun oturması zaman alır. 1998’de Vakko’daki ‘grafik-karikatür’leri sergisi sırasında kendini şöyle tanımlar: ‘Çalışmalarımda karikatür sanatının mizahi ve felsefi yönüyle resim sanatının görsel zenginliğini birleştirmeyi amaçlıyorum. Üretmiş olduğum işin içeriğinde mutlaka mizah olmalı. Şapkasından tavşan çıkaran bir sihirbazın izleyicilerini şaşırtması gibi, ben de izleyicimi şaşırtmayı severim. Her sanatçının olması gerektiği gibi güncel değil kalıcı, yerel değil evrensel olmayı amaçlıyorum.’Yarışmalarla kendimi değerlendirdim. Soluk aldım, yaratıcılığımı sınadım, motive oldum. Yarışmalar benim gelişimimi sağladı. Para da kazandım. Yarışmalardan kazandığım her parayla evin bir eksiğini tamamladık. Bu bazen bir çamaşır makinesi bazen de elektrik süpürgesi oldu.’

Yayınlanma Tarihi : 25 Nisan 2004 - 00:00:00
Etiketler:

    EN ÇOK OKUNANLAR

      Koç Burcu
      21 Mart - 20 Nisan

      Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

      Boğa Burcu
      21 Nisan - 20 Mayıs

      Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

      İkizler Burcu
      21 Mayıs - 20 Haziran

      Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

      Yengeç Burcu
      21 Haziran - 22 Temmuz

      Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

      Aslan Burcu
      23 Temmuz - 23 Ağustos

      Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

      Başak Burcu
      24 Ağustos - 23 Eylül

      Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

      Terazi Burcu
      24 Eylül - 23 Ekim

      Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

      Akrep Burcu
      24 Ekim - 22 Kasım

      Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

      Yay Burcu
      23 Kasım - 21 Aralık

      Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

      Oğlak Burcu
      22 Aralık - 20 Ocak

      Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

      Kova Burcu
      21 Ocak - 18 Şubat

      Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

      Balık Burcu
      19 Şubat - 20 Mart

      Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün