Gündem Haberleri

    Kilim motifleri de çağa uydu

    Hürriyet Haber
    17.11.2001 - 12:51 | Son Güncelleme:

    Anadolu'da kadınların ev bütçesine katkı sağlamak için dokudukları birbirinden güzel halı ve kilimlerdeki motifler, bir yandan yüzlerce yıllık kültürün izlerini taşırken, bir yandan da günümüz yaşantısını yansıtıyor.

    Erciyes Üniversitesi Kocasinan Meslek Yüksek Okulu Müdür Vekili Ömer Şengül ve Halı-Kilim bölümü öğretim görevlisi Zahide Şahin tarafından Kayseri'nin Yahyalı ve Sarız İlçesi'ndeki halı, kilim motifleri üzerinde yapılan araştırma, motiflerde Anadolu kadınının duygularının yanı sıra toplumsal yaşamla ilgili pek çok ip ucunun bulunduğunu gösterdi.  

    Tamamı yünden yapılan ve boya olarak doğal bitkilerden elde edilen kök boyaların kullanıldığı Yahyalı halılarındaki motifler irdelendiğinde, 800-900 yıllık bir süreçte kadınların oldukça sıkıntılı bir dönem geçirdikleri anlaşılıyor.

    Bunun en güzel kanıtını ise Yahyalı halılarının büyük bölümünde bulunan ve aşırı stres sonucu deride oluşan kabarcıklar ile kendini gösteren dabaz hastalığının motiflere yansıması oluşturuyor. Tarihte bu hastalığa oldukça sık yakalandığı anlaşılan kadınlar, motiflere kabarcık görüntüler vermişler ve bu motiflerin yer aldığı halıları ''dabaz halı'' olarak adlandırmışlar.  

    Osmanlı döneminde sadece camiye gitmeleri durumunda evden çıkmalarına izin verilen kadınlar, halının bordür kısmı olarak adlandırılan kenar kısımlarına ağırlıklı olarak cami motifi işleyerek,dışarı çıkmanın kendilerinde ne kadar büyük önem taşıdığını anlatmaya çalışmış.  

    Üzerlerinde ağır baskı bulunan kadınlar, gönül verdikleri kişilereduygularını halı üzerine işledikleri çiçek motifleri ile anlatmak istemişler. Sümbül ya da çift ayak adı verilen motif sevgiliye uzanan bir demet gülü sembolize ederken, çiçek ebatlarındaki büyüklük sevgiliye olan bağlılıkla ilişkilendiriliyor.  

    En sık görülün motiflerden kandil ve başak motifleri de ''eve ışık, nur gelsin, evimiz bereketli olsun'' anlamı taşıyor.  
        
    ÖZGÜRLÜĞÜN YANSIMASI  
        
    Yahyalı yöresindeki motifler genellikle o yörenin tarihte ekonomiksıkıntı yaşandığını ve kapalı bir toplum olduğu sonucunu ortaya çıkarırken, yine Kayseri'ye bağlı Sarız ilçesinde halkın göçebe hayat sürmesi ve hayvancılıkla uğraşması, fosfor yeşili, turuncu gibi ışık değeri çok yüksek parlak renklerin  kilimlere taşınmasını sağlamış. Doğa ile içiçe bulunan Sarızlılar, kuş ağırlıklı motifleri ile özgürlüğü sembolize etmişler.  

    Sarız kilimlerinde sıkça görülen ''elibelinde'' motifi ise insan figürlerinin dinsel açıdan yasak olmasına karşın, özgürlükçü kimliğin kısmen bu yasağı deldiğini göster. Bir kadını sembolize eden üçgenağırlıklı bu motifte kilimi dokuyan kadının hamile, evli ya da bekar olduğunu figürdeki ayak kısmına bakarak anlamak mümkün. Bu kısımda üçgen olmaması dokuyucunun bekar, bir üçgen olması evli, iki üçgen olması ise hamile olduğu mesajını veriyor.  
        
    MOTİFTEKİ CAMİYE UYDU ANTENİ
        
    Zahide Şahin, her iki bölgede yaptıkları araştırmada, kültürün ve tarihin aynası olan bu motiflerin son yıllarda deforme olduğunu belirlediklerini ifade ederek, şunları söyledi:  'Birbirinden değerli halı ve kilimlere ticari kaygı hakim olunca,dokuyan kişinin duygusunu ürüne yansıtmadığını görüyoruz. Çabuk dokunsun, kısa sürede çok para kazanalım anlayışı sonucu kök boyalar, sentetik boyalarla birleştiriliyor, yün iplik yerine orlon iplik kullanılıyor. Kötü yöndeki bu değişiklik bile günümüzdeki ekonomik sorunları, ticari hayatı yansıtıyor. Motifler de dejenere oluyor. Yahyalı halılarındaki camili ayak motifi, son dönemde birçok camiye uydu anten ve hoparlör konulduğu için orjinalliğini kaybederek uydu antenli, hoparlörlü camiye dönüşüyor. Çiçekler eski duygusallığı yansıtmıyor.''

    Şahin, yüksekokullarında başlattıkları orjinal motifleri yeniden günümüze taşıma çalışması ile tezgah başına geçen öğrencilerin, gelecekte deformasyonu önleyeceklerine inandığını da bildirdi.

    Etiketler:
    

    EN ÇOK OKUNAN HABERLER

      Sayfa Başı