Son su değirmenleri tahıl ve ilgi bekliyor

Geçmişte un ihtiyacını karşılamak için kullanılan su değirmenleri, gelişen teknolojiyle birlikte tarihe karışıyor. Artık su başlarında mısır, buğday öğütürken türkü söyleyen kızların sesi yankılanmıyor, ritüeller unutulmak üzere. Hálá çalışan su değirmeni Türkiye’nin sadece birkaç ilinde kaldı. Çoğu aile mesleğini yaşatmak isteyenlerce işletiliyor. Eğer bu illere yolunuz düşerse, son değirmenlere uğrayın, ailelerin ikram ettiği çayı için, geçmişin dünyasına kısa bir yolculuk yapın.

Hürriyet Haber
05.05.2008 - 00:00 | Son Güncelleme :

BOLU’NUN DEĞİRMENİ HAYVAN YEMİ ÖĞÜTÜYOR

Mudurnu ilçesi Karamurat köyündeki su değirmeni Mehmet Balca’ya ait. Eskisi gibi kapısında kuyruk olmuyor buğdayını, arpasını getirenler. Mehmet Balca, eşi Fatma Balca’yla birlikte çalışmayı sürdürüyor. Seyrek de olsa getirilen tahılları özenle una dönüştürüyor. Su değirmeni dedesinden babasına, babasından da kendisine kalmış. Özlemle anıyor eski günleri: "Herkes ununu bu değirmende yapardı. Son yıllarda eskisi kadar önem gösterilmez oldu. Değirmende şimdi kendi ihtiyacımızı karşılıyoruz ve un yaptırmak için gelen köylülerin de işlerini yapıyoruz. Özellikle hayvan yemi yaptırmak için gelenler oluyor."

KASTAMONU’DA GELENEĞİ SÜRDÜREN KEMAL AÇAR

Hanönü ilçesi Hocavakıf köyünde yaşayan 70 yaşındaki Kemal Acar, su değirmeninde artık sadece kendi buğdayını öğütüyor. Teknolojinin gelişmesiyle eski geleneklerin birer birer yok olduğunu hatırlatıyor. "Bir zamanlar sıraya girerlerdi, un fabrikası açılınca değirmenler unutuldu" diyor.

"Yıllarca su değirmeni işlettim. Halen kendi buğdayımı bu değirmende öğütüyorum. Doğal ortamda hem sağlıklı besleniyorum hem de masraf etmiyorum. Her şeye rağmen su değirmenlerinin nostaljisini yaşatmak güzel..."

TRABZON’DA SU ÇOK, MÜŞTERİ YOK

Hayri Kurt, neredeyse bir ömür boyunca Trabzon’un Tonya ilçesindeki Fol Deresi üzerinde kurulu su değirmeninin bakımını ve tamirini yapmış. Geçmiş yıllarda yoğunluk nedeniyle değirmende sırayla mısır öğütüldüğünü, son zamanlarda rağbetin azaldığını söylüyor. Kurt’a göre bu gelişmenin nedeni göç nedeniyle köylerin boşalması, mısır tarımının yapılmaması: "Mısır olmayınca değirmenler de sustu. İlçeden geçerek denize ulaşan Fol Deresi üzerinde eskiden yedi değirmen vardı. Şu anda iki tane kaldı. Diğerleri artık kullanılmıyor. Terk edilen değirmenlerin büyük bölümü sellerde yıkıldı."

Akçaabat ilçesinde 100 yılı aşkın bir geçmişi olan su değirmenini ayakta tutmaya çalışan Mithat Yumak ve Kardeşi Recep Yumak da değirmen işletmeciliğinin babalarından miras kaldığını söylüyor. Amaçları kazançtan ziyade geleneği yaşatmak, değirmeni sonraki kuşağa devretmek. Eskiden bir değirmenciliğin kazançlı bir meslek olduğunu, bugün ise bu işleri bilenin kalmadığını söylüyorlar. Yumak Kardeşler, "Değirmenlerin terk edilmesi bizi çok üzüyor" diyor.

Rize’nin Fındıklı ilçesinde su değirmeni işleten Sinan Özemir yıllar önce Doğu Karadeniz genelinde olduğu gibi ilçelerinde de mısır üretimi ve tüketiminin değirmenciliği geliştirdiğini anlatıyor. "Yaylalarda ve köylerde yaşamın yoğun olduğu dönemlerde dedelerimiz yetiştirdiği mısırı hasat eder, sonra da serenderde kuruturdu. Kışın bu mısırlar ailenin ihtiyaçları doğrultusunda su değirmenlerinde öğütülürdü. Mısır unu, temel besin kaynağıydı. Mısır unu, ekmek yapımında, hamsi kızartmada, çeşitli lahana yemeklerinde muhakkak kullanılırdı. Günümüzde ise mısır ekmeği az yenir oldu. Değirmenlere de ihtiyaç kalmadı. Değirmenlerimiz kaderlerine terk edildi."

Özemir ve diğer değirmenciler, eskiden mısır ve buğday öğütülürken değirmende bekleyen genç kızların türkü söylediklerini belirterek, "Değirmenler de türküler de sustu. Böyle şeyler güzel hatıra olarak kaldı" diyor.

SAMSUN’UN TEKKEKÖY İLÇESİNDE HALK DEĞİRMENİNE SAHİP ÇIKTI

Samsun’un Tekkeköy ilçesi Büyüklü beldesindeki 250 yıllık su değirmeni, yöredeki modern un fabrikalarına rağmen hálá varlığını hissettiriyor. Önceleri yoğunlukla buğday, bu günlerde ise sadece mısır öğütülen değirmenin suyu, beldenin içinden geçen derenin iki kilometre yukarısından kanalla getiriliyor. Değirmeni işleten İsmail Hakkı Şenel, çok sayıda hissedarı bulunan değirmenin hálá yöre halkına hizmet vermesinin kendileri için önemli olduğu kanısında.

Değirmen yıllar içinde birçok kez onarımdan geçmiş. Çarka su taşıyan kanal sel nedeniyle defalarca yıkılmış. Şenel, "Ama her seferinde onarıldı" diyor. Değirmende 24 saatlik çalışma süresinde yaklaşık 1 ton buğday veya mısır öğütülüyor. "Yöre halkı hálá bizi tercih ediyor. Çünkü 250 yıllık değirmen artık yörenin malı oldu..." Şenel, değirmenin daha uzun yıllar yöre halkına hizmet vermeye devam etmesi için ellerinden geleni yapacaklarını söylüyor.

Etiketler:


EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün