Sadece Alaaddin Camii’ni görmek için Niğde’ye gitmeye değer

Okulda Türkiye coğrafyasını okurken Niğde’yi “İğde” diye algıladığımı, kabuğunu elimle ovuşturduktan sonra yediğim o kuru, muz tadındaki küçük yemişi bu kentle özdeşleştirdiğimi anımsıyorum. Yıllar geçti aradan, ben büyüdükçe, yollara düşüp yeryüzünü arşınladıkça dünya küçüldü. Niğde yolundayım işte ama görünürde ne iğde ağaçları var ne bir yeşillik.

Nedim GÜRSEL
17.05.2010 - 00:00 | Son Güncelleme :

Kapadokya’dan sonra bozkır uzayıp gidiyor alabildiğine, öyle dümdüz, sarı ve sessiz. Faruk Nafiz Çamlıbel’in Han Duvarlar’nda yazdığı gibi “Gök sarı, toprak sarı, çıplak ağaçlar sarı.” Derken Niğde, kalesi ve Selçuklu kümbetleriyle dikiliyor karşıma. Dağlar, güneye doğru aşılmaz bir duvar oluşturuyor. Turistlerin uğramadığı bir kentteyim, oysa salt Alaaddin Camii’ni görmek için bile bu kuytu Anadolu kentine gelmeye değer. 1223 yılından kalma cami bodur minaresi, kesme taş duvarları ve giriş kapısının üzerindeki kabartmalarıyla İslâm mimarisinde bir istisna sayılabilir. Kabartmalar saçları örülmüş, yuvarlak yüzlü kadınları tasvir ediyor çünkü. Selçuklu’nun Orta Asya kültürüyle bağını koparmadığının kanıtı bu figürler. Bir caminin girişine kazınmış olmaları da oldukça şaşırtıcı. Zaten gözleri oyulmuş, hoyrat ve fanatik ellerin hışmına uğramışlar. Neyse ki aynı eller, herhalde o kadar yükseğe ulaşamadıkları için, Anadolu’da gördüğüm kümbetler içinde en alımlısı, en görkemlisi olan Hüdavent Hatun Türbesi’ndeki kabartmalara zarar verememişler. Çatının hemen altından başlayan süslemelerde yırtıcı hayvanlar kanatlanmış uçmakta. İnsan başlı kuşlar da var, Selçuklu sanatında sıkça rastladığımız aslanlar da. Kötülüğün güçleri seferber olmuş korku salmakta insanlara. Cehennemin yakınlığını ve yakıcılığını anımsatmaktalar belki, belki de her türlü yaratığın Tanrı katında bir değeri olduğunu.

İŞGÜZAR BELEDİYENİN MEYDANDAKİ BÜSTLERİ

Selçuklu yıkılıp gittikten sonra, Beylikler dönemi boyunca Karamanoğulları’nın yönetiminde kalmış Niğde. Kale onarılmış, çok sonraları bir saat kulesi de eklenmiş kentin simgesi olan bu tarihsel yapıya. Ne var ki çevreye gelişigüzel yapılan kahveler bu güzelim dekorun da, başka yerlerde olduğu gibi, canına okumuş.
Kentin merkezinde soluk alabileceğiniz, gölgede bir şeyler içebileceğiniz bir park var. Ama onun da tam önünde, işgüzar (belki de bozkurtçu) belediyenin girişimiyle dikilen büstler insanın keyfini kaçırıyor. Türk başbuğlarının, Mete Han’dan Osman Bey’e, Atilla, Bilge Kağan, Cengiz Han, Alpaslan, aklınıza ne gelirse hepsinin büstleri yanyana dizilmiş; miğfer ve sarıklarıyla güneşte kızarmaktalar. Atatürk’ün kalpaklı büstüyle sona eren 20 figürün altında şu ibare okunuyor: “Türk çocuğu ecdadını tanıdıkça daha büyük işler yapmak için kendinde kuvvet bulacaktır.” Neymiş acaba bu “büyük işler?” Dünyayı yeniden fethetmek mi, “iç ve dış düşmanları” yok etmek mi? Ya da “damarlarında mevcut olan asil kan”ın da kaynamasıyla bir türlü Türkleşemeyen Anadolu’yu Türkleştirmek mi? Bu soruların yanıtını merak etmeden, Niğde’yi ardımızda bırakıp devam ettik yola. Tarsus’a gün batmadan varmamız gerekiyordu. Pavlus’un doğduğu kent bizi bekliyordu ama, orada azizin yaşadığı çağdan ona atfedilen bir Roma kuyusunun ve hamam yıkıntılarının dışında hemen hiç bir iz kalmadığını henüz bilmiyorduk.

AHMED KUDDÛSİ TÜRBESİ’Nİ MAHKUMLARA AÇTIRMIŞLAR

Okul yıllarımda, “iş işten geçti” anlamında kullandığımız çok yaygın bir deyim vardı. “Geçti Bor’un pazarı sür eşeğini Niğde’ye.” Buradaki “Bor”u da, Niğde’nin bir kasabası değil “boru” olarak anladığımdan çoğu arkadaşlarım gibi ben de, “artık çok geç” yerine “ Geçti borunun pazarı sür eşeğini Niğde’ye” derdim, gecikmiş bir isteği geri çevirdiğim zaman. Elbette Bor’un ünlü evliyası Ahmed Kuddûsi’nin varlığından haberim yoktu o yıllarda. Birkaç kez Hicaz’a giden, peygambere yakın olmak amacıyla Medine çöllerinde inzivaya çekilen, orada bir ceylânın her sabah kendisine getirdiği sütle yetinen, düşmanlarına inat ne Bor’un pazarına ne de camisine giden, müridlerin dediğine bakılırsa cuma namazlarını Mekke’yi Mükerreme’de kılan bu zat-ı muhteremin türbesini ziyarete hazırlanıyordum ki, eski türbenin yerinde yeller estiğini, Kuddûsi’nin de her ölümlü Müslüman gibi alçakgönüllü bir mezarlıkta yattığını öğrendim. Türbe trafiğe engel olduğu gerekçesiyle kaldırılmış, ama söylentiye bakılırsa, bu işe kalkışan belediye yetkililerinin başına da gelmedik belâ kalmamış. Aslında hiç kimse, günlüklerinin artırılacağı vaadiyle kandırılmak istenen işçiler bile türbeyi yıkmaya razı olmayınca hapisaneden getirilen mahkûmlar girmiş devreye. Kabir açıldığında Ahmed Kuddûsi hazretlerinin Niğde bezinden dokunmuş kefeninin hâlâ bembeyaz ve lekesiz olduğunu görüp yaptıklarına bin pişman olmuşlar. Ve o yaz sıcağında hava birden kararmış, amansız bir sağanak dam saçak demeden Bor’un bağrına çivilemiş öfkesini. Pazar da bir anda dağılıvermiş.
Merak edip Kuddûsi hakkında bir kitap edindim yolda okumak üzere. Kara ve kalın ciltli, saman kâğıda basılmış kitapta Divân’ından seçilmiş birbirinden güzel şiirler, örneğin Hicaz serüvenini dile getiren şu dizeler (Çıktım vatandan gittim Hicaz’a / Dağ-u çöl bana gülizâr oldu / Vahşi ahular gibi insandan / Kaçmak bana bir hoşça kâr oldu) yoktu yalnızca, vasiyetnamesi de vardı. “Gece vefat edersem, gasl edip sabah namazının akabinde birkaç komşu ile cenaze namazımı kılıp, Eski Mezarlık’da uygun bir yere defnedin. Halka zahmet olmasın” diye vasiyet etmişti. Oysa kabri vasiyet ettiği yere nakledilene dek kentin ortasında kalmıştı yüz yıllar boyu. Demek ki şeyhin son arzusunu bile yerine getirmemişti şeyhden daha fazla şeyhci olan müridleri. “Biz uçmayız müridler uçurur” sözü de, hiç kuşku yok onlar için söylenmişti. Onlara, yolda giderken “Geçti Bor’un pazarı sür eşeğini Niğde’ye!” demek geldi içimden. Dedim de, ama bilmem duyan oldu mu?

Etiketler:


EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün