Karadeniz’in en güzel yapıları serenderler

Karadeniz Bölgesi’nde, geçmişte yiyecek saklamak için ambar niyetine kullanılan ve evlerin bitişiğine inşa edilen serenderler, mimari güzellikleri ve tarihi değerleriyle dikkat çekiyor. Artık konaklama yeri olarak da kullanılan serenderler nostalji sevenler için bulunmaz bir hazine.

Uğur BİRYOL
16.09.2013 - 01:37 | Son Güncelleme :

Yolunuz Karadeniz Bölgesi’ne düştüğünde, özellikle eski ahşap evlerin ya da büyük konakların yanında ilk başta anlam veremeyeceğiniz, ev gibi görünen ama pek de eve benzemeyen bir yapı fark edeceksiniz. Bilin ki ona yörede ‘serander’, ‘serender’, ‘nalya’ derler. Bu özgün yapılar buzdolabının icat edilmediği dönemde yanında bulundukları evin yiyecek depolarıydı. Nasıl mı? Bir kere serenderler yazın serin olur, kışın da hava sirkülasyonu sayesinde buz gibi. Bu yapıların içinde toplanan mısır, fındık, fasulye, elma gibi birçok yiyeceğin bozulma şansı yoktur. Ayrıca bütün yiyeceklerin derli toplu bir arada bulunmasını sağladığı için de önem arz ederler.
Serenderler eski işlevlerini geleneksel tarımdan uzaklaştıkça kaybettiler. Evlerin yanında aksesuar gibi duran ama son yıllarda özellikle konaklama alanı olarak da kullanılan bu harika yapılar farklı şekillerde bulunuyor. Mesela büyük konak sahiplerinin serenderleri mutlaka alt katında misafir odası olacak şekilde tesis edilmişken, daha küçük ahşap evlerin serenderleri de küçüktür. Misafir odasına sahip serenderler elbette diğerlerine nazaran daha gösterişlidir ancak öyle yerlerde öyle serenderlere rastlarsınız ki, ince ahşap işçiliğini seyretmeye doyamazsınız. Alt taraflarında bulunan yuvarlak ahşap kaideler, kemirgenler tırmanmasın diye oraya konulmuş, fakat aynı zamanda estetikler. Ayrıca serenderlerin çoğunda makara sistemiyle oluşturulmuş merdivenlere rastlarsınız. Makaranın ipini taşıyan bir ağırlığın bağlı olduğu ahşap kütle, ‘merdivenin manivelası’ işlevini görür. ‘Serender’in ilk katına çıktığınızda etrafını ahşap çitlerle kapattıklarını görürsünüz. Bazı serenderler çift katlıdır ve hemen hemen alt katla aynı işlevi görürler. Bazı köylerde serenderlerin altına ahır bile yapıldığı görülür. Bu çok fonksiyonlu yapılar son yıllarda bazı turizmcilerin de gözdesi oldu. Kimileri serenderleri Maçka yolu üzerindeki tesiste olduğu gibi minimal bir anlayışla konaklama yerine dönüştürdü. Çamlıhemşin’de ise bir serenderde yemek verildiğini biliyoruz.

Dünyada eşi yok

Serenderler, Şengül Öymen Gür hocanın da anlattığı gibi kimlikli yapılardır. Kimi bölgelerde serenderlerin evlerden daha ön planda olduğunu görürsünüz. Bu çok fonksiyonlu yapılar için geleceklerini kurtarmak adına bir şeyler yapılabilir mi diye düşünüyorum. Mesela serenderlerin de tıpkı evler ve konaklar gibi bakımının yapılması için bir proje yapılsa. Dünyada belki de eşi benzeri yoktur çünkü.

Yorumlamasını bilene mimarlık dersi

Serenderlerin Karadeniz genel mimarisi içindeki yerini işin uzmanı Prof. Dr. Şengül Öymen Gür’e sormak lazım. Gür, serenderle ilgili bir yazısında şöyle diyor: “Büyüyüp mimar olunca gördüm ben serenderi. Mesleki bir ilgi diyebiliriz buna. Ne büyük keyif diye düşündüğümü anımsıyorum. Ama sonra öğrendim; bunlar insan için değil, daha çok tahıl ambarı olarak yapılırlarmış. Ne türleri var, ne türleri! Ahşap çatma, boğaz geçme teknikleriyle yapılanlar, çamdan-kestaneden olanlar. Hele hele de yaşmaklılar. Serenderin mimarisi basittir. Toprağa çakılı dört ayağın üstünde dururlar. Kemirgenlerin baskınına uğramasın diye yerden yüksekte inşa edilirler. Zararlılar tırmanamasın diye en yaratıcı yerleri merdivenleridir. İş bitince yapıya eklemlenen bir detayla derlenip toplanıp kaldırılır merdivenler. Havadar olmaları gerekir, küflenmemeli buğday, arpa, nohut. Bu yüzden bir dizi pencereleri olur. Ne oymalar! Bir mimarlık dersidir serenderler yorumlamasını bilene...”

Etiketler:


EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün