"Sedat Ergin" hakkında bilgiler ve tüm köşe yazıları Hürriyet Yazarlar sayfasında. "Sedat Ergin" yazısı yayınlandığında hemen haberiniz olması için Hürriyet'i takip edin.
Sedat Ergin

Kamuoyunda basın özgürlüğü algısı

BAŞBAKAN Recep Tayyip Erdoğan’ın son dönemde en sık vurguladığı temalardan biri “Türkiye’de basın özgürlüğünün önünü açtıkları ve ileri standartlara taşıdıkları” görüşüdür.

Başbakan’ın muhtelif konuşmalarından bu temayı tekrarladığı pek çok örnek verebiliriz.
Peki Erdoğan’ın kuvvetle belirttiği bu görüş kamuoyu tarafından ne ölçüde paylaşılıyor? En iyisi, bu soruyu son dönemde yapılmış bazı kamuoyu yoklamaları üzerinden somut verilerle yanıtlamaya çalışmak.

* * *

İlk olarak başvuracağımız çalışma Metropoll şirketinin “Ağustos 2013, Türkiye’nin Nabzı” anketi. 14-20 Ağustos tarihleri arasında 31 ilde 1215 kişiyle telefon konuşması yoluyla gerçekleştirilen anketin hata payı 2.8 aralığında. Ankette “Hükümetin TV ve gazetelere müdahale ettiğini düşünüyor musunuz” sorusu yöneltilmiş ve şu yanıtlar alınmış:
Evet, düşünüyorum: Yüzde 55.8
Hayır, düşünmüyorum: Yüzde 37.1
Fikrim yok/Cevap yok: Yüzde 7.1
Deneklerin Haziran 2011 seçiminde oy verdikleri partiye göre dağılımına bakıldığında, AK Partili deneklerin yüzde 37.4’ünün basına müdahale olduğu yolunda görüş belirtmiş olması dikkat çekiyor. “Hayır” diyen AK Partili deneklerin oranı yüzde 55.1’dir. Bu kesimden yüzde 7.5’i fikri olmadığını beyan etmiş ya da yanıt vermemiştir.
Basına müdahale olduğunu düşünenler CHP’ye oy veren deneklerde yüzde 85.4’e, MHP’de yüzde 70.0’a, BDP’de ise yüzde 66.2’ye çıkmaktadır. Burada kuşkusuz en anlamlı sonuç, AK Partili deneklerin üçte birinden de fazlasının (yüzde 37.4) hükümetin basına müdahalesi olduğunu düşünüyor olmasıdır.

* * *

Metropoll, daha önceki araştırmalarında da benzer sorulara yanıt aramış. Örneğin Mart 2011’de yapılan araştırmada yöneltilen “Sizce gazeteciler ve yazarlar görüşlerini çekinmeden özgürce ifade edebiliyorlar mı?” sorusuna yüzde 49.6 “Evet”, yüzde 43.0 “Hayır” yanıtını vermiş; yüzde 7.4 ise “Fikrim yok” demiş ya da soruyu yanıtsız bırakmış.
Nisan 2013’te yapılan ankette ise “Basın özgürlüğü ve gazeteci-yazarlar üzerinde baskının arttığını düşünüyor musunuz?” sorusuna verilen yanıtlar yüzde 54.6 “Evet” ve yüzde 33.0 “Hayır” çıkmış. Yüzde 12.3 “Fikrim yok” ya da “Cevapsız” kategorilerinde kalmış.
Aslında üç ayrı tarihte yapılan kamuoyu ölçümleri önemli ölçüde tutarlılık göstermekte, içerik olarak birbirine yakın sorulara verilen yanıtlar küçük artış oranları içinde bir yükseliş eğrisine işaret etmektedir.

Şimdi bu verileri bir başka kamuoyu araştırma şirketinin verileriyle değerlendirelim. Konsensüs şirketi, 2009-2012 döneminde her yıl aralık ayında yaptığı bir ankette “Türkiye’de basın-yayın organlarına baskı uygulanmakta mıdır?” sorusunu yöneltmiş. Toplam 1500 kişi ile telefonla yapılan anketin hata payı 2.45’tir.
Soruya verilen yanıtlar yıllar itibarıyla şu seyri izliyor:

Kamuoyunda basın özgürlüğü algısı

Görüleceği gibi, bu kuruluşun anketinde de basın özgürlüğü üzerinde baskı olduğuna ilişkin algının 2009’dan 2012’ye doğru istikrarlı bir artış trendi izliyor.

* * *

Kamuoyu yoklaması alanında toplumda tanınan bu iki araştırma şirketinin anketlerini şimdi de bir üniversite tarafından yapılmış bir anketle kıyaslayalım. Kadir Has Üniversitesi’nin her yıl yürüttüğü kamuoyu araştırmalarının geçen şubat ayında açıklanan en sonuncusunda yine basın özgürlüğü algısı ölçülmüş. Saha çalışması 26 Aralık 2012-6 Ocak 2013 tarihleri arasında gerçekleştirilen ankette 26 ilde bin kişi ile yüz yüze görüşülmüş.
Araştırmada deneklere “Türkiye’de basın özgürdür” önermesine katılıp katılmadığı sorulmuş. 2011 anketinde bu soruya yüzde 38.5 “Katılıyorum” derken, 2012 anketinde bu grup yüzde 28.8’e gerilemiş. “Basın özgürdür” önermesine “Katılmıyorum” yanıtı verenler 2011 yılında 41.8 iken 2012 anketinde bu oran yüzde 47.9’a yükselmiş. “Ne katılıyorum, ne katılmıyorum” diyenlerin oranı ise yüzde 19.7’den yüzde 23.3’e çıkmıştır. Bu anket de basın özgürlüğünün gerilediğini düşünenlerin oranının yükseldiğini gösteriyor.
Sonuçta her üç araştırma birlikte okunduğunda, ortak bir payda olarak toplumdaki çoğunluk algısının basının özgür olmadığı yönünde belirdiğini söyleyebiliriz.

Yazılarıma kısa bir süre için ara veriyorum. S.E

X