Türkiye'nin en iyi köşe yazarları en güzel köşe yazıları ile Hürriyet'te! Usta yazarlar ve gündemi değerlendiren köşe yazılarını takip edin.

Kadroların dönekliği

‘SENİN yeni apotreslerin kimler?..’ Körü körüne sana sadık olanlar anlamında.<br><br>‘Benim apotreslerim yok, ülkeye ve halka hizmet edenler kimse, halka sadık kalanlar onlardır.’

Meclis İkinci Başkanı Ali Fuat Cebesoy Cumhuriyet’in kuruluşunu acele verilmiş bir karar olarak niteleyenlerin başında geliyor. O tepkiyle Mustafa Kemal’e böyle bir soruyla, sadece çok uzun yıllar süren bir dostluğu geride bırakmıyor. Daha önemlisi, ülkenin kaderinde rol oynayanların birlikteliğini de ortadan kaldırıyor.

Lozan Anlaşması’nın yürürlüğe girmesi üzerine, 2 Ekim 1923’te işgal devletleri İstanbul’u terkediyor. 13 Ekim 1923’te Ankara’nın başkent oluşu tek maddelik bir yasayla kabul ediliyor.

Sıra en büyük kararın ilanına geliyor. Cumhuriyet’in...

ÖNCE DIŞARDAKİLER

Jön Türkler, Yeni Osmanlılar ya da Kurtuluş Savaşı kadrolarında Cumhuriyet düşüncesi hemen hiç yok. Ülkenin kurtarılması düşüncesi hep var, ama kurtuluş sonrasına ilişkin planlar yine Saltanat, Hilafet, Padişahlık safsatalarına gömülü. Kurtarılmak istenen hep, halkla birlikte, Saltanat ve Hilafet.

Mustafa Kemal’in devrimci çizgisi, diğer kadroların önemli bir çoğunluğundan burada ayrılıyor. Daha Erzurum Kongresi’nde ‘başka bir hükümet biçimi bulmamız gerek’ sözleri, geleceğin ilk işaretleri arasında.

İlginç olan, Mustafa Kemal’in kurmak istediği yeni rejimi içerdekilerden önce dışardakiler farkediyor. Örneğin, Sivas Kongresi sırasında, The Times kongreden Sivas’taki Anadolu Cumhuriyeti diye söz ediyor. Anadolu’da cirit atan yabancı ajanların resmi raporları da, sürekli bu yönde.

Ne zaman ki, içerde de yavaş yavaş Cumhuriyet fikrinin filizlendiği farkediliyor, TBMM içinde ve dışında Mustafa Kemal’e yönelen muhalefet şiddetini artırıyor.

ŞERİATI KORUMAK

Meclis ikiye ayrılıyor.

Daha Kurtuluş Savaşı sırasında oluşan muhalefet, Cumhuriyet’e giden yolda gemi iyice azıya alıyor. Cumhuriyetçiler Müdafaa-i Hukuk grubu çevresinde toplanırken, diğerleri Muhafaza-i Mukaddesat adıyla oluşan grupta bir araya geliyor. Onlara göre, ülkenin düşmandan temizlenmesi tamam, ama sonrasında varsa, yoksa şeriat. Kökleri bugünlere kadar uzanan iki ana akım.

Siyasal örgütlenme olarak, Osmanlı’da İttihat ve Terakki ile Hürriyet ve İtilaf iki ana akım. Bunların birinci ve ikinci TBMM’deki yansıması, yukarda adı geçen iki gurup.

KRİTİK ANDAN TALİHSİZLİĞE

Asıl dramatik olan ise, çok başka. Kurtuluş Savaşı’nın başlamasında Mustafa Kemal’e en kritik anda destek veren, tarihin yeniden yazılmasında en büyük rolü başlatan Kazım Karabekir Cumhuriyet’e karşı.

Kurtuluş Savaşı heyecanını anı anına yaşayan Onbaşı Halide (Edip Adıvar), TBMM Hükümeti Başbakanı Rauf Orbay, komutanlardan Refet Bele Paşa, Ali Fuat Paşa Cumhuriyet’in kuruluşuna karşı çıkıyor. O kadar yakın çevrenin Cumhuriyet’e karşı çıkması, şeriatçıları harekete geçiriyor.

TBMM’de bir önerge hazırlanıyor. ‘Milletvekili olabilmek için, Türkiye sınırları içinde doğmak, seçim bölgesinde en az beş yıl oturmak’ koşulu öngörülüyor. Mustafa Kemal Selanik doğumlu olduğuna göre, onu saf dışı bırakmak gayreti.

Aynı anda Cumhuriyet hazırlıkları yürüyor. Rauf Orbay İstanbul’da bir gazeteye verdiği demeçte, Cumhuriyet’in yanlış olduğunda ısrar ediyor.

BUGÜNÜ BELİRLİYOR

Karşı çıkanlar aynı zamanda savaşın komutanları. Ayrıca, ordu içinde yine Cumhuriyet’e karşı çıkan başka komutanlar var.

Mustafa Kemal, Cumhuriyet’e karşı çıkan ordu komutanlarının ordudaki görevine son verirken, TBMM’de yer alanların da, milletvekilliklerine son veriyor. Ordunun Atatürkçü inanç ve geleneğinin temeli, bu kararla atılıyor.

Cumhuriyet’in kuruluş ayları değil, haftaları ve günleri gerçekte bugünü belirleyen olaylarla dolu. Kadroların dönekliği, dini akımların tükenmezliği, politik ayak oyunları, beğendiğini seç, seç al!..

Cumhuriyet halkın kendini yönetme biçimi. Demokrasi ile bütünleştiğinde çok daha fazla anlamlı. Yoksa, demokrasi olmadan Cumhuriyet, halkın kendini yönetme biçiminden uzaklaşıyor.

Cumhuriyet ve demokrasi elele. Bugün onun için en büyük bayram.
X