Hiperaktif çocukların iyi bir psikoloğa mı yoksa azarlanmaya mı ihtiyacı var?

Hürriyet Haber
19.03.2005 - 00:00 | Son Güncelleme :

Kuşkusuz bu kategorideki çocukların bir psikoloğa ihtiyaçları var; aynı zamanda etrafındakilerin son derece sabırlı olmaları ve uygun ilaçları seçmeleri gerekiyor. Hiperaktif çocuklara verilen ilaçlar da tartışmalı. Birçok ülkede sosyal psikolojik tedavi öne çıkıyor...Sanki yay üstünde duruyormuş gibi sürekli zıplıyor, yerinde duramıyor, durmadan konuşuyor, her şeyi unutuyor, hiçbir işini bitiremiyor, sevdiği şeylere bile konsantre olamıyor, tepiniyor, şımarıklık yapıyor, yaygara koparıyor... Ailesi, öğretmenleri ve arkadaşları için tam bir felaket olan bu çocuğun nörolojik sorunları mı var? ABD’de bu soruya hemen net bir yanıt veriliyor, evet deniyor, bu çocuk hiperaktif, ve Ritalin ilacıyla tedavi uygulanıyor. Ritalin ilacıyla çocuklarda hiperaktiviteyi tedavi etmek bir salgın gibi yayıldı bütün dünyada. Yan etkileri olumsuzHatta Türkiye’de bile özellikle psikiyatristlerin büyük çoğunluğu hemen dayıyorlar bu ilacı. Hem onların kolayına geliyor hem de ailelerin. Çünkü problem yokedilmese de hiperaktivite belirli ölçülerde denetleniyor.Oysa Ritalin ve benzerleri ilaçların çocuklarda bazen ölümlere bile neden olan yan etkilere sahip olduğu biliniyor. ABD’de bu ilaçlardan 20’yi aşkın çocuğun öldüğü de biliniyor. Kanada’da hükümet bu ilaçlardan birinin kullanılmasını yasakladı.Ancak bir çok ülkede örneğin Fransa’da ise uzmanlar psikolojik eğitime dayanan bir yaklaşımı tercih ediyorlar. Fransız tıp çevrelerine göre dikkat eksikliği-hiperaktivite vakalarına az rastlanıyor. Hiperaktif sanılan çocukların yüzde 5’iden bile daha azına bu yönde bir tanı konuluyor.Hangi özelliklerBelirlenmesi oldukça zor bu tür vakalarda belli başlı üç özellik göze çarpıyor: Dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve aşırı tepki. Bu tür çocuklarda adeta beynin duygusal kısmı aşırı faaliyete geçmiş, hareketlerin önceden planını ve sonuçlarını öngören mantık bölümü ise yavaşlamış gibi. Hiperaktif çocukların beyinlerinde pariyetal ve temporal kortekste gri maddenin aşırı birikimine, prefrontal kortekste ise aşırı düşük oranına rastlandığı savlansa, bu tanıyı kanıtlayacak biyolojik ya da psikolojik testler mevcut değil. Nitekim hareketlerini kontrol edememe ve konsantrasyon eksikliği sadece hiperaktiflerde değil, aynı zamanda yaramaz ya da bir hastalıktan muzdarip, beyin travması geçiren, bazı ilaçların yan etkilerine maruz kalan, depresif veya zeka seviyesi düşük ya da tersine aşırı gelişmiş çocuklarda da görülebilecek bir durum. Ancak bazı çocuklar gerçekten de daha doğuştan hiperaktif olabiliyorlar. Bu kategorideki çocuklar için de vakaların yüzde 70 ila 80’inde yarar sağlayabilen ilaçlar öneriliyor. Bu ilaçla tedaviyi yıllarca sürdürmek gerekiyor. Dopamin ve noradrenalin dolaşımı üzerinde etkili olan bu uyarıcılar dikkat ve konsantrasyon kapasitesini artırıp uyku ve yemek ihtiyacını azalttığı, ayrıca kas hareketleri ve kalp ritmini düzenlediği ileri sürülüyor. Fakat sosyal psikologlar bu ilaca karşı tepkilerini dile getiriyorlar, çocucuğun ilaç bağımlısı yapıldığı ve ölümcül yan etkilere maruz bırakıldığı, oysa psikolojik-sosyal tedaviyle çocukların uyumununu sağlanabildiğini belirtiyorlar. Psikolojik destek şartFransa’da doktorlar son derece temkinli; ilk reçete hastanede yazılıyor ve 6 yaşından küçük çocuklara ilaç verilmiyor. Fareler üzerinde yapılan araştırmalara göre, ergenlik döneminde amfetamin alınması bağımlılığa neden olabiliyor. Çocuklarda ise tersine ilacın iyi yönlerinin etkisi azalıp depresyon, kaygı gibi etkiler ön plana çıkıyor. Buna bir de uyku bozukluğu, tikler gibi bilinen yan etkiler eklendiğinde davranış tedavileri ve özel psikolojik stratejilerin geliştirilmemesi halinde ilaçların ne kadar tehlikeli olabileceği daha iyi anlaşılıyor. Unutmamak gerekir ki hiperaktif bir çocuk diğerlerine göre daha zor bilgilendiğinden ve hatalarından daha zor ders çıkardığından bekleyemez ve hemen ödüllendirilmek ister. Kısacası hiperaktif çocukların anne babalarının çok sabırlı olmaları gerekiyor.Üstün zekalılar da aşırı aktif olabilirÜstün zekalı çocuk yaşıtlarına göre dünyayı algılamada daha başarılı, bellek ve yetenekleri, yargılama gücü daha gelişmiş olduğundan sınıfta sıkılabilir. Bu da onun çenesi düşük, dağınık, genellikle huzursuz ve şiddet eğilimli bir kişilik sergilemesine yol açabilir. Genellikle tembel ya da hiperaktif sanılan bu çocuklar fazlasıyla huzursuzdurlar, çünkü duygusal olgunluğu zeka olgunluğu seviyesine ulaşmamıştır. Okulda geri kalmaması ve yetilerini en iyi şekilde kullanması için gelişmiş zekasını olabildiğince erken keşfetmek gerekir. Ancak bu zekanın tek göstergesi IQ değildir. Nitekim küçük bir üstün zekalı büyük bir alığa da dönüşebilir. En önemli özellikleriBu tür çocukların en önemli özelliği konuşma yetisiyle davranışları arasındaki farktır. Bu fark 2 yaşından itibaren göze çarpar. Buna kalıtım da eklendiğinde genç beynin uyarılması kilit rol oynar. Her bebek dünyaya iyi donanımlı bir beyinle gelir; MR görüntüleri üstün zekalı bir bebeğin beyninde henüz 3 aylıkken bile anadilde, dil öğreniminde ve dikkatte uzmanlaşmış bölgeler bulunduğunu gösteriyor. Bu tür çocuklara, konuşmaya başlamadan önce işaretler ve birtakım mimikler aracılığıyla iletişim kurmaları öğretilebilir. San Diego Üniversitesi’nden Elizabeth Bates’in çalışmaları, bu şekilde iletişim ve dil sürecinin başlatılabileceğini daha sonra buna sözcük dağarcığının ekleneceğini gösteriyor. Ancak bebeğe matematik öğretmek saçma çünkü çocukta uzun vadeli bellek, nöron çoğalmasının ikinci dönemi olan 2 yaşından itibaren gelişiyor.

Etiketler:

EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün