Gündem Haberleri

GÜNDEM

    Hayvanlar düşünüyor ve planlıyorlar

    Hürriyet Haber
    27.01.2002 - 00:00 | Son Güncelleme: 27.01.2002 - 00:01

    Hayvanlar da düşünür, planlar ve ona göre hareket eder. Biz ise bir kuşun veya böceğin bize benzer zihinsel yaşantıları olabileceğine ihtimal vermeyiz. Onları küçük görürüz. Acaba neden?Cayırda ava çıkmış bir tilki, yuvasını toprağın üzerine yapan bir yağmurcunun kuluçkaya yatmış olduğu yere yaklaşmaktadır. Gözünden hiçbir şey kaçmayan kuş tilkiyi bir dakika kadar önce fark etmiştir ve o andan beri her hareketini dikkatle izlemektedir. Kuş yuvadan çıkar, otların arasında sessizce yürüyerek mümkün olduğunca tilkiye yaklaşır ve aniden çığlık atarak gövdesi neredeyse toprağa yapışmış durumda yuvadan uzaklaşacak biçimde koşmaya başlar.Kuşun varlığını daha önce fark etmemiş olsaydık, büyük bir olasılıkla tilkiyle aynı yanılgıya düşerek otların arasında koşan yaratığın bir fare ya da bir kır sıçanı olduğunu sanabilirdik. Tilki şimdi avının peşine düşmüştür; ama bir yağmurcun her zaman bir kemirgenden daha hızlı koşabilir. Kovalamacanın sonunda tilki kuşa yetişemediği gibi yuvadan da en az 200 metre uzaklaşmıştır. Yağmurcun havalanır ve dolaylı bir yol izleyerek yuvasına geri döner.Hayvan zihniBu ilginç olay sırasında tilkinin ve yağmurcunun zihninden acaba neler geçmekteydi? Tanık olduğumuzun dışında farklı durumlarda kullandığı üç farklı yuva koruma yöntemi daha bulunduğunu bildiğimiz yağmurcun, bu kadar karmaşık ve çeşitli bir aldatma sistemini ne ölçüde bilerek kullanmaktadır? İnsanlar konusunda çok olumsuz düşünen birisi bile çoğu insanın bilinçli ve farkında olduğunu, kendine özgü düşünce ve beklentilerinin bulunduğunu, öğrenme ve planlama gibi yetilerini kullanabildiğini yadsımaz. Buna karşın, bir kuşa ya da böceğe baktığımızda, onun da şu ya da bu şekilde bizimkilere benzer zihinsel yaşantıları bulunması olasılığı bize uzak gelir. Hayat süreleri kısa olan ve kendininkine kıyasla insan yaşamının ne kadar uzun ve zengin olduğunun farkında olmayan bu küçük canlılar, çoğu zaman keyfi ve mekanik görünen davranışlar sergilerler. Oysa ilerde de göreceğimiz gibi bazı böcekler bile öğrenme, planlama ve beklentileri yönünde davranma gibi yetilere sahiptirler. Böcekler bile plan yapabiliyor ve karar verebiliyorlarsa, bazı kuşların ve memelilerin de en az onlar kadar zeki olmaları beklenebilir.Genetik şifrelerYüksek düzeydeki zihinsel etkinlik Latince kökeni açısından bilmek eylemi ve süreci ile bağlantılı olan biliş sözcüğüyle tanımlanır. Biliş, doğuştan var olabilir - bu durumda hayvanlarda genlerle taşınan pasif bilgi ve sinir sisteminin doğuştan gelen belirli beceriler ya da uzmanlık alanları oluşturacak biçimde programlanmasını sağlayan genetik şifreler söz konusudur. Aktif biliş ise sürekli bir bilgi toplama, çözümleme ve kullanma süreci algılama başta olmak üzere zihinsel işlemlemenin pek çok evresini içerir; algılama bir uyarının bir duygu organı tarafından saptanması ve duyusal bilginin beyinde işlenmesidir. Algı bilginin kendisini değilse bile, sinir sistemi tarafından işlemlendiğinde bilgiye dönüşen hammaddeleri içerir. Duyularla algılanan sinyallerin çözümlenmesi ve işlenmesi sonucunda sahip olunan bilgi depolanır, gerektiğinde anımsanır ve karar almakta kullanılır. Duyu yaşantısının oluşması sırasında hayvan çevreden aldığı çeşitli uyaranları titizlikle eler ve gerçeğin şaşırtıcı ölçüde şematik bir uyarlaması olarak beyninde işlem görmek üzere sinir sistemi tarafından sistematik bir biçimde değiştirir. Önümüzdeki sayıda Kene’nin şaşırtıcı yaşam öyküsünü vereceğiz.Bu yazı Hayvan Zihni kitabından alındı. TÜBİTAK yayını.Üzerinde yaşadığımız dünyayı gerçek biçimiyle algılamamızı engelleyerek bu konuda yanılgıya düşmemize yol açan en önemli etken, duyularımızın körelmiş, güçsüz ve aldatıcı olmasıdır. Alageyiklerin, gece avlanan yırtıcı hayvanları kolayca saptamalarına yarayan iri, iki yana bakan gözleri, her yana çevrilebilen geniş kulakları ve çok sayıda koku alıcısını barındıran uzun burunları vardır.
    Etiketler:

      EN ÇOK OKUNANLAR

        Sayfa Başı