Gunes, bilimcileri ikiye ayirdi

Hürriyet Haber
24.07.1999 - 00:01

Eskiden gunessiz eve doktor girer denirdi, simdi ise kimi dermatolog ve onkologlar gunese semsiye ile cikin diyor. Hangisi dogru? Gunes isinlarinin zararli etkilerinden korunmak icin kozmetik sanayii 10, 20, 30 faktorlu gunes yaglari piyasaya cikardi. Gercekten bunlarin bir faydasi var mi? Guneste fazla durmak cilt yaslanmasini artirir mi geciktirir mi? Solaryum gunes isinlarindan daha mi tehlikeli? Iste cevaplari...

Dunya bugunlerde en sicak gunlerini yasiyor. Sicaklarla birlikte insanlar gunese karsi sereserpe yatip guneslene dursun dermatolog, onkolog ve kozmetikciler arasindaki gunes savasi basladi da bitiyor. Gecen hafta Bristol Kanser ve Saglik Egitimi Kurumu bir aciklama yapti ve neredeyse gunese dair tabulari yikiverdi. Guya dediklerine gore gunesin yarari zararindan cok daha fazla.

Gunesteki ultraviyole isinlariyla baglantisi olan melanomun (cilt kanseri), oldurucu bir deri hastaligi oldugunu biliyoruz. Melanom vakalari son yillarda giderek artiyor. ABD'de her yil yaklasik 32 bin melanom vakasi tanisi konuyor. Yilda yuzde 4.3'luk bir artisla butun kanser turleri arasinda en hizla artan bir kanser turu olma yolunda. Bu illet hastalik her yil Ingiltere ve Galler'de yaklasik 700 kadin ve 700 erkegi olduruyor.

Gerci bu sonuclari kimsenin taktigi da yok hani. Pek az insan guneslenmekten vazgecerken Bristol'daki arastirmacilar tezlerini savunmaya devam ediyorlar: ‘‘Melanomu yadsimiyoruz ama melanomdan olenlerin sayisi kalp krizinden olenlerden daha az. Ingiltere'de kalp krizi olum nedenlerinin basinda geliyor. 1995'de 73 bin erkek, 60 bin kadin kalpten olmus. Oysa ayni yil 697 erkek ve 698 kadin cilt kanserinden olmusler. Insanlar hergun guneslensin demiyoruz, ama gunes isinlarinin kalp hastaligini onledigine ve D vitamini seviyesini artirdigini da unutmamakta fayda var.’’

Ingiliz Tip Dergisi British Medical Journal'in son sayisinda da gunes isinlarini metheden bir makale yayimlandi. Epidemiyoloji'de ogretim gorevlisi Andrew Ness imzali makalede gunesin kalp rahatsizligini ve kas hastaligi Multipl Sklerozu onledigi belirtiliyor. Ness'in bir dayanagi su: Kalp krizinden olumlerin en cok kisin goruldugu.

GUNESLE DOST OLUNABILIR

Gunesseverler, 'onlem alindiginda gunesle dost olunabilir,' diyorlar. Gunes isinlari beyinde moral yukselten ve serotonin adi verilen hormonlarin uretimini hizlandiriyor. 'Guneste uzanip gunesin tadini cikratmak insani psikolojik olarak rahatlatiyor,' diyor gunesi destekleyenler. Intihar girisimlerinin daha cok bahar aylarinin basinda gorulmesi de yine gunes isinlarindan mahrum kalmaktan.

Kemiklerin ve dislerin guclenmesi icin de D vitamini gerekli. Gunes isini vucutta D vitamini uretilmesini sagliyor. Vucudun kendisi icin gerekli olan kalsiyumu ozumlemesinde onemli rol oynuyor. D vitamini tabii bir de rasitizm riskini aza indirgiyor.

Ancak, gunesin faydalarini savunan bu gorusun karsisinda olanlar da var. Bazi bilimciler, bu yaklasimin dengesiz oldugunu ve bilimsel dayanagi olmadigini savunuyor. Kanser Arastirma Kampanyasi Egitim Baskani Jean King makalede yazilanlara cok kizmis: ‘‘Her yil yuzlerce deri kanseri vakasi goruyoruz. Aile mensuplarindan biri genc yasta hayata gozlerini yumuyor. Bu ne demek biliyor musunuz? Cok aci birsey. Neyse ki insanlar bilinclendi. Cocuklarini gunesten koruyorlar artik. Sayet bu tur safsatalar yazilmaya devam ederse durdurmak icin elimden geleni yaparim.’’

Bir de gunes isinlarinin aknelere iyi geldigi tezini savunanlar var. Dusuk duzeyde ultraviyole isinlari derinin uzerindeki yaglari kurutup deriyi kabartarak duzgun gosteriyor. Tabii bu bir yanilsama. Cunku aradan birkac hafta gecmeden akneli yuzde durum eskisinden cok daha kotu oluyor. Gunes derinin soyulmasina neden oluyor. Kopan deri parcaciklari cildin gozeneklerini kapatiyor, noktaciklarin ve sivilcelerin olusmasina yol aciyor. Gunes yag bezi salgilarini artiriyor. Yaglanan ciltte aknelerin olusmasi ise kacinilmaz.

Kavurucu yaz gunesinde golgeye siginmak serinletici olabilir ama gunesin zararli etkilerinden kacmak icin yeterli degil. Nedeni havadaki toz zerreciklerinin morotesi isinlari en golgelik alanlara dahi yansitmasi. Anlayacaginiz yazin gunesten kacmanin faydasi yok. Mutlaka koruyucu kremler kullanmaniz lazim.

Gunes banyosu yaparken

Gunesin dik ve daha az filtre edildigi saat 11.00 ve 15.00 arasinda asla guneslenmeyin.

Gunesin sudan ve kumdan yansiyarak sizi golgede bile yakacagini unutmayin.

Bebek ve cocuklara gunese cikarken koruma faktoru yuksek gunes kremi ve losyon kullanin.

Acik tenliler semsiye altinda dahi guneslenirken vucutlarinin yanisira el ve yuzlerini de korumalilar.

Guneslenme suresi yarim saati gecmemeli. 10-15 dakikalik gunes banyosu vucuda yararli.

Dagcilar, deniz sporu yapanlar, gunesli yerlerde calisan veya dolasanlar mutlaka olabildigince yuksek faktorlu koruyucu kullanmali ve genis kenarli sapkalar giymeli.

Koruyucu surup guneste fazla kalmak da yanlis. Hem koruyucu kullanmali hem de guneste fazla durulmamali.

Koruma faktorlerini abartiyorlar

Istanbul Universitesi Onkoloji Enstitisu’nden Doc. Dr. Maktav Dincer, sunlari soyluyor:

Gunes, cocuklarin kemik gelisimi icin cok onemli. Disaridan alinan maddeler gunes isiginin yardimiyla D vitaminine donusuyor. Gunes isigi cilt kanserini arttiran kesin bir sebep. Cocuk gunde yarim saat kadar guneste kalabilir, ama gunes isigini butun vucutlariyla almalari gerekmiyor. Kollari bacaklari acik olsa yeterli. Koruma faktorlerinin faydasi var ancak biraz abartildi. 30'un da ustune cikan faktorler olusturuldu. Kucuk cocuk ve bebeklerin koruma faktorsuz krem kullanmaksizin deniz kenari ve plajda dolasmalari son derece sakincali. Eriskinler icin 15 civari, bebekler icin 30'a kadar olani kullanilabilir. Faktorun artmasi ile birlikte kullanilan gunes kremi guneste cildin yanmasina kadar gececek sureyi uzatiyor yani gunesin etkisini kaldirmiyor. Gunes isigi ciltteki yaslanmayi ve kirisikligi da artiriyor. Cilt suyunu kaybediyor, cildin elastikiyetini bozuyor, sonucunda da kirisiklik, yaslanma, cildin renginde degisiklik, pigment bozuklugu denilen cillenme, koyulu acikli renkler olusuyor. Gunesten gelen bircok isin var. Burada soz konusu olan ultraviyole. Ultravioyle cilt kanserine neden oluyor. A denilen dalga boyu uzun isin, B ise kisa boylu olan dalga. Hayvan deneylerinde gozlendi, insanlarda yapilan taramalarda ortaya cikti ki kansere yol acan B. A da cilt kanserine yol acmaz diyemiyoruz. A yuksek miktarda ve uzun sure alinirsa cilt kanserine yol aciyor. Solaryumcularin bir iddiasi var. A kullaniyoruz B yok diyorlar. Senenin her gunu yanik bir tenle dolasacagim diye solaryuma gidilirse yuksek doz A da alinsa kansere neden.

Guneste kulbasti gibi yanmayin

Gunes, ozellikle ozon tabakasinin, sprey cinsi kimyasal maddelerle delinmesi sonucu adeta radyasyon yayan zararli bir kaynak haline geldi. Gunes isinlari, ozellikle kisa surede cok fazla kalindiginda ciltte dogustan var olan ve sessiz duran cilt kanser turlerini uyararak zararli hale sokabiliyor. Akdeniz insanlari olarak gunese oldukca direncli oldugumuzdan bu konu fazla sorun yaratmiyor oysa acik tenli kuzey ve orta Avrupa-Amerika insanlari, kisa tatillerinde gun boyu gunes altinda yatip yandiklarinda ciltlerindeki habis tumorleri uyariyorlar. Ender gorulen bu olay son yillarda bu ulkelerde buyuk artis gosterdi. Gunes ayrica, ciltte asiri kuruma ve erken yaslanma yapiyor. Uzun yillar yazlari cok kisa surede yogun gunes banyosu yapanlar, 30-40 yaslarinda burusmaya, cizgilenmeye, balmumu rengi almaya basliyorlar. Bu da erken ihtiyarlamaya neden oluyor, cilt damarlari belirginlesebiliyor, inceliyor, catliyor. Eskiden gunesin deride D vitaminini sentez ettigi ve cok guneslenmenin cok yararli oldugu varsayilirdi. Simdi vucudun avuc ici kadar bir bolgesinin gunes gormesiyle yeterli D vitamini sentezinin oldugu ogrenildi. Bati ulkelerinde alti aylik cocuklara bile yuksek faktorlu koruyucu suruluyor. Avustralya'da cocuklara yalniz sapka degil enseleri yanmasin diye uzay elbiselerine benzer giyisiler giydiriliyor. Solaryumlar ise kesinlikle cok zararli. Cunku cok kisa surede cok yakindan cok fazla isin aliniyor. Hic kimse artik kulbasti gibi done done saatlerce gunes altinda yatmamali. Gunesin az siddetli oldugu zamanlarda sabah ogle arasi, aksam ustu, kisa surede deniz-gunes birlikte olmali.

Yayınlanma Tarihi : 24.07.1999 - 00:00
Etiketler:


    EN ÇOK OKUNANLAR

      Koç Burcu
      21 Mart - 20 Nisan

      Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

      Boğa Burcu
      21 Nisan - 20 Mayıs

      Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

      İkizler Burcu
      21 Mayıs - 20 Haziran

      Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

      Yengeç Burcu
      21 Haziran - 22 Temmuz

      Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

      Aslan Burcu
      23 Temmuz - 23 Ağustos

      Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

      Başak Burcu
      24 Ağustos - 23 Eylül

      Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

      Terazi Burcu
      24 Eylül - 23 Ekim

      Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

      Akrep Burcu
      24 Ekim - 22 Kasım

      Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

      Yay Burcu
      23 Kasım - 21 Aralık

      Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

      Oğlak Burcu
      22 Aralık - 20 Ocak

      Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

      Kova Burcu
      21 Ocak - 18 Şubat

      Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

      Balık Burcu
      19 Şubat - 20 Mart

      Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün