Gülmenin ve güldürmenin antolojisi

Hürriyet Haber
24.04.2004 - 00:00 | Son Güncelleme :

Hiciv ve Mizah... Arı dille Yergi ve Gülmece...Birçok ülkede eleştirilere giydirilen elbise.İkisinin de bizde zengin bir geçmişi, bugünü ve geleceği var.Bugün iki antolojiden söz edeceğim:Hilmi Yücebaş’ın Hiciv ve Mizah Edebiyatı Antolojisi ile Ömer Özcan’ın Türk Edebiyatında Hiciv ve Mizah’ından.İkisini bir arada anmamın nedeni, birbirini tamamlamaları.Yücebaş’ın antolojisinin yeni baskısını hazırlayan editör, doğrusu pek de özenle davranmamış.Sözgelimi, Tahsin Banguoğlu’nun adının yanında doğum ve ölüm tarihleri yazılmışken, ‘halen emeklidir’ denilmiş, Rıfat Ilgaz’ın, Necip Fazıl Kısakürek’in doğum tarihleri yazılmış, ölüm tarihi yerine de soru işareti konulmuş.Hilmi Yücebaş’ın, Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi’nde 1996’da öldüğü yazılı.Yücebaş’ın antolojisinde, hiciv ve mizahın, bir örneğini bulabilirsiniz, dönemlere göre sınıflandırılmış bu antolojide, hem mizahın, hicvin, bu türlerin gelişim çizgisini izleyebilirsiniz hem de bu alanın örneklerini bulabilirsiniz.Sözünü ettiğim antolojide, benim asıl dikkatimi çeken, kitaptan söz etmemi gerektiren özelliği, bizim mizah anlayışımızın değişim çizgisini göstermesidir.Siyasal, toplumsal olaylara mizah ve hiciv açısından nasıl yaklaşıyoruz, bireysel eleştirilerin dozu nedir?Özcan’ın antolojisinde biyografiler düzenli, gülmece ve yergi’nin edebiyat tarihi içindeki yeri de belirlenmiş, böylece okur, bu iki kavram hakkındaki bilgileri okuyup, sonra da metinlere geçerse metni daha iyi algılayabilir.İki antolojide de -Özcan’ınkine tam antoloji dememeli- şairlerin, yazarların da birbirlerini sert biçimde yerdiklerini göreceksiniz.Kimi zaman zarafet sınırlarını aştıklarına şahit olacaksınız.Yahya Kemal Beyatlı’nın Sevr Muahedesi’ni imzalayan Rıza Tevfik Bölükbaşı için yazdığı dörtlük yargımızı destekleyen güçlü bir örnektir:‘Kızmasın kimse Rıza Tevfik’e / Sevr’i imzalamaya gitti diye / Çünkü idam olunan mahkûmun / Çektirirler ipini çingeneye...’*İki kitapta da bugün genç kuşağın pek bilmediği ama bir zamanlar müsamerelerde, hatta düğünlerde okunan Namdar Rahmi Karatay’ın ünlü Geçti Bor’un Pazarı’ndan zevk alacaklarını umuyorum.Kırk Gün Taban Eti Bir Gün Av Eti yergisi de, bütün yaşama mücadelelerimize, toplumsal çıkarlara, bireysel açıkgözlülüklere göndermelerle doludur.Manzum yergileri okurken, bugün bunun yazılmadığına doğrusu hayıflandım. İyi şiirin gülmecedeki uzantısı, nice usta şairimizin eserlerinde en başarılı örneklerini buldu.Genç kuşağın gülmeceyi, yergiyi düzyazı türünün içinde düşünmesinin ardında, bunun bir felsefesi olabileceği anlayışı yatıyor sanırım.Çünkü yeni adlarda, manzum yergiye rastlamazsınız.Antolojilerin, incelemelerin önemli bir yararı vardır, türün örneklerini bir arada bulmak.Başka bir işlevi vardır, türün gelişim çizgisini tespit edebilmek için yeterli malzemeyi art arda okuyabilir, saptamalarınızı yapabilirsiniz.Gülmece ve yerginin hep tartışılan yönü konusunda bir karara varabilmek için bu kitapları okuyun. Çünkü genellikle edebiyat tarihleri mizahı, yergiyi dışarıda bırakırlar. Ancak edebiyat tarihine geçmiş şair ve yazarların bu türdeki çalışmalarını anabilirler.Başka bir bakış açısı da önerebilirim size.Siyasal dalgalanmalar, kişisel kızgınlıklara, kırgınlıklara nasıl bakılır, nasıl yazılırdı? Zaman içinde bunda bir yükseliş mi var sizce yoksa bir düşüş mü?İki kitap sizde en azından gülümseme yaratacak iyi örneklerle dolu.Gülmece, yergi her gün kullandığımız, yaşadığımız onun için de pek üzerinde durmadığımız kavramlar.Kitaplar bunu anımsatıyor bize.Hiciv ve Mizah Edebiyatı AntolojisiHilmi YücebaşL&M YayınlarıŞair Eşref’e sordular-Niçin o zehir gibi hicivlerinde çok defa isim tayin etmiyorsun? Kimin için yazdıkların belli olmuyor.Meşhur heccav güldü:-Niçin olacak, bütün alçaklara tatbik edilsin de numarasız gözlük gibi kullanılabilsin diye!Ömer Seyfettin, hürriyetin ilánı sıralarında bir gün, misafirlikte bulunuyordu. Evin genç ve yetişmiş çocuğu Avrupa’ya gönderilecekti. Misafirlerden bir mutaassıp hoca ona nasihatler veriyor, beş vakit namazını bırakmamasını sıkı sıkı tembih ediyor, buna benzer laflarla herkesi sinirlendiriyordu. Ömer Seyfettin, o kendine mahsus eda ve şive ile:-Cancağızım, demişti, çocuğu rahat bırak. Gávurluk öğrenmeyecek olduktan sonra Avrupa’ya niye gidiyor?Osmanlı İmparatorluğu’nun son sabık sadrazamı Damat Ferit, Sevr Muahedesi’ni imzaya gidiyordu. Bebek’teki yalısından karşıdaki vapura binmek üzere hareket etti. Vapur kalkacağı sırada her nedense çapası bir türlü kurtulmuyor, zincirler Bebek şamandırasına dolanıyordu. Bu sırada, Bebek gazinolarından birinde oturmakta olan Şair Hamit ile Yahya Kemal, birbirlerini tamamlayan birer mısra söylerler:Hamit: Söyle bir gün gelirse sırasıYahya Kemal: Ne idi kastın Bebek şamandırasıRahmi Duman (kıt’a)Ulu tanrım şu senin şarabına hayranım ben / Günde beş kere buluşmaktaki kastı bilemem / Seni aldatmak için takla atan kulları ben / Yaşasam bin sene bir saniye görmek dilememBaşlangıçtan Günümüze Türk Edebiyatında Hiciv ve Mizah (Yergi ve Gülmece)Ömer Özcanİnkıláp KitabeviAziz NesinZehir ZıkkımYazmayayım diyorum yine duramıyorum Okumuşlar çarkına, çarkı kuramıyorum Attığım karavana, hedef vuramıyorumNasibim mahkemede her gün çile çekmektir Dalkavuğa baklava, bize nasip kötektir.Oktay RifatPadişah Birinci Selim kanı severdi İkinci Selim şarabı Üçüncü Selim’in sazda sözde aklı Dördüncü Selim diye biri yok İyi ki yok!DOĞAN HIZLAN'IN SEÇTİKLERİDostoyevski Delikanlı İletişimA. Kadir Çüçen, Hatice Nur Erkızan Anlama ve Yorum İnkılapGüçlü Ateşoğlu Doğan Özlem Armağan KitabıSoner Yalçın Efendi Doğan Ali Budak Münif Paşa KitabeviGustavo Adolfo Becquer Karanlık Köşedeki Arp Alkım

Etiketler:

EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün