Goethe’nin Frankfurt’u

Alman yazar Goethe, doğup büyüdüğü Frankfurt’u hiç sevmezdi. Fare deliğine benzetirdi. Oysa Frankfurt onu çok sevdi. İsmini caddelere, alanlara, üniversitelere verdi. Main Irmağı’nın sağ yakasındaki evi, edebiyat dostlarına çağına damgasını vuran bir ustayla aynı havayı soluma, yaşadığı, yazdığı, hayal kurduğu mekanları tanıma fırsatı sunuyor.

Nedim GÜRSEL
10.08.2009 - 00:00 | Son Güncelleme :

Son yıllarda çok sık geldim Frankfurt’a, Literaturhaus’dan Romanfabrik’e, Şehir Kitaplığı’ndan Buchmesse’ye, kentin çeşitli kültür kurumlarında okumalar yaptım, panellere katıldım. Kuşkusuz bu yüzden yeterince gezmeye vakit bulamadım Goethe’nin kentini. Ünlü yazarın evini ziyaret edebilmem içinse, dönüşümü bir gün ertelemem gerekti.
Yazar yaşam öyküsünü anlattığı Şiir ve Gerçek’de doğup büyüdüğü kenti pek sevmediğini söylese de Frankfurt sahip çıkmış ona, adını sokaklara, caddelere, alanlara ve elbette üniversitesine vermiş. Leipzig ve Strasbourg’daki öğrenim yılları hariç, 26 yaşına dek ailesiyle yaşadığı ev bugün bir müze. Kitaplığı, sergi salonuyla müzeden de öte kültür merkezi. Her adımda yalnızca Alman edebiyatının değil, kendi deyimiyle söylemem gerekirse Weltliteratur, yani dünya edebiyatının en önemli kişiliklerinden Wolfgang Goethe’nin anısıyla karşılaşıyor, aynı havayı soluyor, yaşadığı, yazdığı, hayal kurduğu mekânlarda dolaşıyorsunuz.
ZİHİN AÇAN GICIRTI
Ev, nasılsa savaşta yıkılmamış ya da yıkımdan sonra onarılmış eski mahallelerin bulunduğu Main Irmağı’nın sağ yakasında, merkeze oldukça yakın. Merkez deyince aklıma geldi. Avrupa Merkez Bankası’nın bulunduğu gökdelene neredeyse komşu. Ama, dünya finans merkezinin bu görkemli simgesinden daha değişik, çok daha alçakgönüllü bir mimariye sahip. 16. yüzyılda benzerlerine oldukça sık rastlanan beş katlı geleneksel bir burjuva evi. Hali vakti yerinde insanların oturduğu ilk bakışta belli oluyor.
Anne ve babasının koruyucu kanatları, kız kardeşi Cornelia’nın sevgisiyle bu evde el bebek gül bebek büyüyen, kültürlü bir bürokrat olan babasının gözetiminde özel hocalardan aldığı derslerle öğrenimini sürdüren, hukuk fakültesine yazılıncaya dek dış dünyayla pek ilişki kurmadan, halkın yaşamına katılmak şöyle dursun arkadaş çevresine bile pek girmeyen, babasının kütüphanesinde eski Yunan ve Lâtin klasiklerini yutarcasına okuyan genç Goethe’nin gerçekte bu rahat aile ortamından sıkıldığını, kurtuluşu önce Leipzig sonra Strasbourg’a gitmekte bulduğunu bir dostuna yazdığı mektuptan anlıyoruz. “Yaptığımız işlerin yalnızca kendimizde yankı bulduğu bir ortamda yaşamak ne kadar da hazin. (...) Bu yönden Frankfurt gerçek anlamda bir fare deliği” diye yazıyor. Bir başka mektubundaysa doğduğu kente dönüş zorunluluğundan yakınıyor: “Ne oturabileceğim ne de yaşayabileceğim bir yer burası.”
Bütün bunlar müze-evin tanıtım belgelerinde yazmıyor elbette, afiş ve sergilerinde de yer almıyor. Bugüne dek sanıldığının aksine genç yazarın aile çevresinden pek de hoşlanmadığını, ancak İtalya yolculuğundan sonra gerçek kimliğini bulabildiğini, kuşkusuz bu nedenle ömrünün uzunca bir bölümünü Weimar’da geçirdiğini öğrenmek için, biyografilerini okumak gerek. Yine de, Goethe’nin Frankfurt’taki evi gezilmeye değer. Werther’in Acıları’nı kaleme aldığı üst kattaki odayı görmek, ahşap merdivenin her adımda gıcırdayan basamaklarını, Frankfurt’a ayak basar basmaz Goethe’nin evini ziyarete koşan Ahmed Haşim’in ünlü
dizesindeki gibi “ağır ağır
çıkmak” için...

VE AHMED HAŞİM’İN YANLIŞLARI

Haşim gibi ben de evin avlusundaki kuyuyu pek sevdim, ocağında bir zamanlar güzel yemekler piştiği söylenen mutfakla, çocukların Mozart dinledikleri müzik odasını da. Ama, Haşim gibi, Goethe’nin bu evde öldüğünü yazmam doğru olmaz. Yeri gelmişken Frankfurt Seyahatnamesi yazarının yanlışını düzelteyim. “Bütün pencereler eskisi gibi çiçekli ve tül perdeliydi. Şairin hâtırası bu evin her tarafında nefes alıyordu. Yüz sene evvel içinde can verdiği oda, memleketin her tarafından yeni gönderilmiş çelenklerle doluydu. Sanki şairin cesedi henüz kaldırılmamıştı ve havada esen şan ve şerefin kokusu o sabah açmış iri bir kırmızı gülün kokusu gibi taze ve kuvvetliydi” diye yazmış üstat, Goethe’nin ölüm yerini araştırmaya gerek bile duymadan, kulaktan dolma bilgisiyle yetinerek. Oysa Goethe bu evde değil Weimar’da öldü.
Her neyse, Haşim’in Frankfurt’a varır varmaz Goethe’nin evini ziyaret etmesi güzel bir şey yine de. Şairler, uzak iklimlerden gelseler de, ayrı kültürlerden beslenseler de, birbirlerini hem kıskanır hem de yakınlık duyar. Gerçekte, Rene Char’ın dediği gibi bir tür “Birlikte Varoluş”tur yaşadıkları. Haşim de Goethe’nin çalışma odasındaki mürekkep lekelerini Faust’a atfetmekle onun dünyasına nüfuz etmeye çalışıyor kendince, Alman şairin ünlü yapıtının ilk versiyonunu burada, aslını bir başka coğrafyada yazdığını belirtmeden. Lisede edebiyat öğretmenimiz Frankfurt Seyahatnâmesi’ni okuturken yanlışlarına hiç değinmemişti. Umarım genç edebiyat öğretmenleri bu yazımı okur, Haşim’in yanlışlarını düzeltir. Düzeltmeseler de ne gam! Bir gün yolları Frankfurt’a düşer de Goethe’nin evini ziyaret ederlerse, Haşim’in yazdığı gibi “eski bir İstanbul sokağını andıran gürültüsüz, tenha, temiz, loş bir sokakta eski bir İstanbul konağına” benzemediğini kendi gözleriyle görürler.

Etiketler:


EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün