Gizemli sayılar bilimi ‘Ebced’, son defa İnalcık Hoca için kullanıldı

Hem Doğu, hem Batı dünyasında binlerce seneden buyana várolan ve her harfin bir sayı değeri taşıması temeline dayanan ‘Ebced’ isimli sistem, gizli bilimlerin ve geleceği önceden öğrenme çabalarının yanısıra edebiyatta da kullanıldı. Önemli olaylar Ebced ile ve şiir şeklinde tesbit edildi, bu işe ‘tarih düşürmek’ adı verildi. İşte, Ebced ile düşürülen son tarih: Türk tarihçiliğinin büyük ismi Prof. Dr. Halil İnalcık’ın hayatının anlatıldığı ve yeni yayınlanan ‘Tarihçilerin Kutbu’ isimli kitap için düşürülen tarih...

Murat Bardakçı
27.10.2005 - 22:39

Adına ‘Ebced’ denilen ve çok eski asırlardan beri várolan bir hesap sisteminin ismini mutlaka işitmişsinizdir.

Doğu dünyasında ‘Ebced’ adını alan bu sistemin benzeri eski Batı medeniyetlerinde de vardır ve bugün ‘nümeroloji’ diye genel bir isim altında toplanırlar.

Ebced bizde şiirden gizli ilimlere kadar birçok alanda kullanılmıştır ve temeli, alfabedeki her harfin belli bir rakam değeri taşımasına dayanır. Meselá eski alfabemizin ‘elif’i 1, ‘ye’si 10, ‘rı’sı 200, ‘kef’i 20, ‘lám’ı 30, ‘mim’i 40 kabul edilir, her harfin böyle belli bir değeri vardır ve harflerden meydana gelen kelimeler de harflerin sayılarının toplamına karşılıktırlar. Bu sayfanın başlığı olan ‘Ramazan Çadırı’ sözünün ebcedle karşılığı 1298, ‘Hülya Avşar’ın 1145, ‘Mehmed’in 92’dir; Marmara Denizi’nin 1754’te donması üzerine söylenen ‘Deniz altmış sekizde dondu, buzdan bendeniz geçtim’ mısraının değeri de 1168 Hicri tarihini verir.

Bu sistem eski edebiyatımızda önemli olayların tarihlerini şiir şeklinde belirlemeye de yaramıştır. Aruzla yazılmış şiirin son mısraındaki harflerin sayı değerleri toplandığında olayın meydana geldiği tarih ama Hicri yıl ortaya çıkar ve bu işe ‘tarih düşürmek’ denir.

Şiirde ve olayların tarihlerini belirlemede böylesine işe yarayan Ebced’den başka alanlarda da, meselá gizli ilimlerde, geleceği tahminde yahut büyüde veya hastaya şifa verme konularında da istifade edildiğine inanılır. Ama o bahislere hiç girmeyelim!

Ebced, tarih düşürme maksadıyla son defa, bundan sadece iki gün önce, Türk tarihçiliğinin yaşayan en büyük üstadı Prof. Halil İnalcık için kullanıldı; üstád İnalcık’ın hayat hikáyesinin anlatıldığı ve geçtiğimiz günlerde yayınlanan ‘Tarihçilerin Kutbu’ isimli eser için tarih düşürüldü.

Prof. İlber Ortaylı’nın ‘Tüm zamanların büyük álimi’ dediği, sadece tarihte değil edebiyatta da üstad olan ve ilmiyle bütün dünyanın saygısını kazanmış olan Prof. İnalcık’ın hayatının ayrıntılarını vermeme gerek yok; eserleri, tarih vádisine girmiş olan herkesin 60 küsur seneden buyana yolunu aydınlatıyor. Hakiki tarihçiler, hadiselerin analizlerini Osmanlı kroniklerindeki yani tarih kitaplarındaki bilgileri Osmanlı Arşivleri’nde bulunan milyonlarca belgeyle beraber değerlendirdikten sonra yorumlamayı üstád Halil Bey’den öğrendiler, öğrenemeyenler de sadece láf etmekle meşguller.

Aşağıda, Ebced’in kullanıldığı son ‘kıt’a’, yani dört mısralık eski tarz bir şiir yeralıyor. Şiirin dördüncü mısraındaki harflerin toplamı, Prof. Halil İnalcık’ın hayatını konu alan eserin yayın tarihini, yani 2005’in Hicri takvimle karşılığı olan 1426’yı veriyor:

‘Kutb demek az, ‘Kutbu’l-aktáb’ denmeli / her sözü her nefhası muhkem delil / Neşrederken mácerá-yı ilmini / Kuhl-i ömrün kendi çizdi Mir Halil’.

Bu sözler, bugünün Türkçesi ile şöyle:

‘Ona ‘kutup’ demek azdır, ‘kutupların kutbu’ denmesi gerekir. Söylediği her söz, aldığı her nefes, -ilim yolunda- kuvvetli birer delildir. Büyük, yüce Halil, 1426 (Miládi 2005) yılında ilminin macerasını neşrederken, ömrünün sürmesini de gözlerine kendi elleriyle çekmiş oldu’

Halil Hoca’nın eseri için düşürülen bu tarihin ‘Ebced ile yazılmış son mısra’ olduğunu söylerken hata etmiyorum, zira Ebced’in inceliklerini ve Ebced ile tarih düşürmeyi rahmetli üstadım Abdülbaki Gölpınarlı’dan öğrendim ve üstád Halil İnalcık’ın eserini anlatan bu kıt’ayı da iki gece önce náçizáne bendeniz yazdım.

Sorular ve cevaplar (Mehmet Nuri YILMAZ)

Sahuru yedikten sonra yattım, sonra çok susadım, kalktım su içtim. Bir baktım ki imsak vakti geçmiş. Ne yapmalıyım?

Oğuz CERİT/ADANA

İhtiyaten, ramazandan sonra bir gün oruç tutunuz.

Oruçlu iken cünup olan bir insan ne yapabilir?

Tolga TATLIOĞLU/İSTANBUL

Oruçlu olarak uykuda veya uyanıkken kendiliğinden cünup olma hali orucu bozmaz. Kendi iradesiyle boşalma durumunda ise yine orucuna devam eder, ancak ihtiyaten ramazandan sonra bir gün tutar.

Zekátımızı dilencilere verebilir miyiz?

Gültekin KARAOĞLAN/ANKARA

Dinimizde dilencilik caiz görülmemiştir. Müslüman vakur ve onurlu kişidir. Çalışır, kazanır, kendi emeğinin hakkını verir. Ancak dilenen kişi, zaruret içinde olması, günlük ihtiyaçlarını karşılayamaması halinde günlük ihtiyacını giderecek miktarda halktan bir şey isteyebilir. Bu durumda olan bir insan, halini arz etmekle yetinmeli, fazla ısrarcı olmamalıdır. Bu tür yoksul insanlara zekát, sadaka verilebilir. Zekátta yardım edecek kişinin seçimi iyi yapması gerekir. Yoksa verdiği zekát yerini bulmamış olur ve tekrar vermesi gerekir.

Yayınlanma Tarihi : 28.10.2005 - 00:00
Etiketler:


    EN ÇOK OKUNANLAR

      Koç Burcu
      21 Mart - 20 Nisan

      Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

      Boğa Burcu
      21 Nisan - 20 Mayıs

      Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

      İkizler Burcu
      21 Mayıs - 20 Haziran

      Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

      Yengeç Burcu
      21 Haziran - 22 Temmuz

      Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

      Aslan Burcu
      23 Temmuz - 23 Ağustos

      Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

      Başak Burcu
      24 Ağustos - 23 Eylül

      Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

      Terazi Burcu
      24 Eylül - 23 Ekim

      Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

      Akrep Burcu
      24 Ekim - 22 Kasım

      Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

      Yay Burcu
      23 Kasım - 21 Aralık

      Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

      Oğlak Burcu
      22 Aralık - 20 Ocak

      Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

      Kova Burcu
      21 Ocak - 18 Şubat

      Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

      Balık Burcu
      19 Şubat - 20 Mart

      Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün