Geçimsizliğin sebebi önyargı

Hürriyet Haber
18.09.1998 - 00:00 | Son Güncelleme :

‘‘Evlilik bir danstır. Genellikle nazikçe başlayan ama her zaman nazikçe sonlanmayan, bazen partnerlerin birbirinin ayağına bastığı bir dans... Uyum bozulduğunda bir dans hocasına gitmekte yarar var.’’

Ankara Üniversitesi Psikiyatri Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mehmet Sungur, evliliği böyle tanımlıyor. 10 yıldır evlilik terapisi yapan Sungur, evliliğin hala yeryüzündeki en popüler ‘‘gönüllü organizasyon’’ olduğunu söylüyor. Test edilmiş onca acıklı sonuçlarına karşın her 10 kişiden 9'u evli olmayı tercih ediyor. İstatistiklere göre, Amerika'da iki evlilikten birisi, İngiltere ve Rusya'da üç evlilikten birisi boşanmayla sonuçlanıyor. Tüm dünyada evliliklerin başarı şansı ortalama yüzde 50.

Peki insanlar neden yüzde 50 şansı olan bir kurumun içine giriyorlar?

TEHLİKELİ VARSAYIMLAR

Sungur'a göre bunun birinci nedeni, herkes şanslı yüzde 50'nin içinde olacağını varsayıyor. Bir başka neden, herkes kontrolün kendi elinde olacağını düşünüyor. Tıpkı trafikte seyreden bir sürücünün gaz pedalına bastığı zaman arabanın gitmesi, frene bastığı zaman da durması gibi. Oysa evliliğin, trafikte seyreden bir araçtan çok daha fazla ilgi ve özene ihtiyacı var. Üçüncüsü, evlenmeden önce birbirinin olumsuz yanlarını gören eşler, tehlikeli bir varsayımda bulunarak, yakın bir ilişki içinde sorunların çözüleceğine, sevginin tüm olumsuzlukları tamir edeceğine inanıyorlar.

Eskiden evliliği ölünceye dek bir yastıkta sürdürmeye iten ‘‘sorumluluk’’ kavramının yerini bugün ‘‘haklar’’ kavramının aldığını söylüyor Sungur. Buna göre, insanların boşanmak gibi bir hakları vardır. Toplum bunu o kadar çok benimsemiş durumdaki, boşanmalar giderek doğal hale geliyor. Pek çok çift, birlikteliği iyileştirmek yönünde emek vermek yerine kolay olanı seçip boşanıyor.

Boşananlar ne yapıyor? Evliliğin kötü gitmesinin nedenini ‘‘yanlış eş seçimi’’ olarak gördükleri için, doğru eşi bulmak gibi bir eğilim ortaya çıkıyor. Sungur, hastalarından örnekler veriyor:

‘‘40 yaşındaki bir hastam beşinci kez evleniyordu. Niçin evlendiğini sorduğumda ‘Karşıma daha iyisi çıktı' dedi. Her seferinde daha iyisi çıkabilir, sorun bu değil. Üçüncü evliliğini yapmak üzere olan bir başka hastam da ‘Bu beraberlikte sorunlarımızın sayısı öncekilere göre daha az' dedi. Mutlu evlilikle mutsuz evlilik arasındaki fark, sorunların sayısı değildir. Sorunu eşlerden birinden kaynaklanan bir sorun gibi değil eşler arasındaki iletişimden kaynaklanan bir sorun gibi görmek lazım. Sorunu çözmek için ekip halinde hareket edebilen, sorunlarını çözümlenebilir gören iyimser çiftlerin mutlu olma şansı daha yüksektir.’’

Doç.Sungur, boşanmanın bazen gerçekten tek çözüm yolu olduğunu ancak pek çok sorunlu evliliğin de iyi bir iletişim eğitimi ile kurtarılabileceğini anlatıyor. Ancak ne yazık ki Türkiye'de çiftlerin evliliklerini kurtarmak için profesyonel yardım alabilecekleri kurum sayısı çok az. Sungur, ‘‘Bizim işimizi avukatlar yapıyor. Çiftler boşanmak için avukata başvuruyorlar. Avukat da doğal olarak kendince onları barıştırmaya çalışıyor’’ diyor.

AYNI TAKIMIN OYUNCULARI

10 yıldır evlilik terapileri uygulayan Sungur'un mahkeme kapısından döndürdüğü, bugün uyumlu bir yaşam sürdüren yüzlerce çift var. Çiftlerin çoğunun terapiye ‘‘Sorun dün vardı, bugün var, yarın da olacak’’ ya da ‘‘Benim eşim asla değişmez, huyunu annesinden almış’’ gibi umutsuz önyargılarla geldiğini anlatıyor Sungur. Terapistin gözüyle, bu durum çiftler açısından bir dezavantaj değil. Sistemin çöktüğü bir zamanda gelmek aslında sistemi tamir etmek için en iyi zaman. Sungur onlara, ‘‘Bunu yaşayan ilk çift siz değilsiniz, son çift de siz olmayacaksınız. Eğer sizden önce benzer bir sorunu çözebilen çiftler varsa siz de çözebilirsiniz’’ umudunu aşılıyor öncelikle.

Bazı çiftler hekimi ‘hakem' ya da ‘hakim' gibi görmek istiyor: ‘‘Sorunu doktora anlatalım. O hangimizin haklı olduğunu söylesin.’’ Sungur, bu yaklaşımı sorunun çözümü yolundaki en büyük engellerden biri olarak görüyor ve şu uyarıda bulunuyor:

‘‘Evlilikte taraflar yoktur. Evlilik aynı tarafta olmaktır. Evlilik iki takımın oyuncusu olmak değil aynı takımın oyuncusu olmak ve takımın avantajı için birlikte çalışmaktır.’’

Sorunlu evliliklerde eşlerin iletişimden kaçtıklarını ve ‘‘aynı evde yaşayan iki yabancı’’ya dönüştüklerini söylüyor. Peki iletişim neden kurulamıyor? Sungur, üç temel neden sıralıyor. İlki, her iletişim çabasının tartışma, tatsızlık, öfke ve bazen şiddetle sonuçlanması. İletişimden korkar duruma gelen eşler, ‘‘Nasıl olsa kavga ediyoruz. Öyleyse hiç başlamayalım’’ diyerek konuşmaktan vazgeçiyorlar.

İkinci neden, uzlaşma beklentisi. İletişimin sonunda eşler uzlaşmış olarak kalkmak istiyorlar masanın başından. Sungur'a göre iletişimin amacı uzlaşmak değil, birbirini anlamak olmalı:

‘‘Anlamak için de dinlemek gerekir. Anlamadan ve dinlemeden uzlaşma olmaz. Uzlaşma daha sonra gelebilir ya da gelmeyebilir. Masanın başından belki uzlaşmamış kalkarız, ama birbirimizi dinlemiş ve anlamış olarak kalkarız. İşte çiftlere bunu göstermek lazım.’’

Üçüncüsü ise eşlerin birbirlerini çok iyi tanıdıklarını zannetmeleri. Birbirinin aklını okuyan, bir bakış ve yüz ifadesinden kendince anlamlar çıkaran eşlerin iletişime duyduğu gereksinim de azalıyor.

TERAPİ NASIL YAPILIR?

Sungur, terapinin çok değişik biçimlerde yapılacağını ancak kendisinin ‘‘iletişim eğitimi ve sorun çözme’’ yöntemini tercih ettiğini anlatıyor. İletişimin önemini de şöyle dile getiriyor:

‘‘Hangi sorunu çözmeye çalışırsanız çalışın, bu öncelikle iletişim kurabilmeyi gerektirir. Ben eşlere öncelikle iletişim becerisi eğitimi veriyorum. Ardından uzlaşma becerileri, sonra da problem çözme.

Sungur, terapi seanslarında konuşulanları yaşama geçirmek için eşlere birlikte yapabilecekleri ‘‘ev ödevleri’’ veriyor. Örneğin, çifte ‘‘Mutlu olmak için eşinizde değişmesini istediğiniz şeyler nelerdir?’’ diye soruyor. Terapi seanslarında, eşlerin birbirlerine göstermeden hazırlayacakları bu liste üzerinde duruluyor. Tedaviye, en kolay sonuç alınacak sorundan ya da ortak sorunlardan başlanıyor.

Örneğin, eşlerden her ikisi de ilgi istiyor. Terapist burada ‘‘vermek oyunu’’nu öneriyor: ‘‘Eşler birbirlerinden aynı şeyleri istiyorlar ama hep karşı tarafın öncelikle vermesini bekliyorlar. Her ikisi de ‘O verirse ben de veririm, önce o versin' diyor. Halbuki burada söylenmesi gereken ‘Ben vereyim ki o da versin'. Önce kimin vereceği önemli değil.’’ Eşlerin ödevleri yapamamaları terapinin yürümeyeceği anlamına gelmiyor. Çünkü takıldıkları yer, sorunun doğası hakkında daha çok bilgi veriyor terapiste. Sungur, sorunların hep olabileceğini, esas olanın sorunların üstesinden gelmek için birlikte neler yapılabileği olduğunu belirtiyor.

Sevgiyi görünür kılın

Sungur, eşlere ‘‘sevgiyi görünür kılmayı’’ da öğretiyor:

‘‘Seni seviyorum demek çok kolay ama esas olan sevgiyi görünür kılmak. Sevgi ancak davranışlarla görünür hale gelir.’’

Eşlerin birbirlerine ne söyledikleri değil nasıl söyledikleri de çok önemli. Çünkü, işin olabilirliğini belirleyen şey nasıl istendiği.

‘‘Sen beni incitmekten zevk alıyorsun.’’

Sungur, zaman zaman çoğumuzun kullandığı bu cümlede en az üç tane hata bulunduğunu söylüyor. Bir, karşı tarafın niyetiyle ilgili bir yorum yapıyoruz: ‘‘Zevk alıyorsun’’. İki, genelleme yapıyoruz: ‘‘Sen beni hep incitirsin zaten’’. Üç, cümleye ‘‘sen’’ diye başlıyoruz. Ve cümleyi şöyle değiştiriyor:

‘‘Geçen gün A şahsının yanında söylediklerinden dolayı çok incindim.’’

İkinci mesajın yerine ulaşma şansı daha fazla. Sorunlu evliliklerde eşler kaçınılmaz olarak birbirlerinin hassas noktaları ile oynuyorlar. Sungur'a göre yıkıcı iletişim biçimlerinin yapıcı biçime sokulması iletişim eğitiminin bir parçası. Sungur, en sık görülen iletişim hatalarına şu örnekleri veriyor:

YIKICI ELEŞTİRİ

Sen beni incitmekten zevk alıyorsun. (Yanlış)

Senden bunları duymak beni çok incitti. (Doğru)

GENELLEME

Beni her zaman başkalarının yanında aşağılıyorsun. (Yanlış)

Geçen gün A'nın yanında söylediklerin beni utandırdı. (Doğru)

EŞLERİN KENDİ DAVRANIŞLARIYLA İLGİLİ SORUMLULUK ALMAMASI

Beni çıldırtıyorsun. İşte bu yüzden saldırgan oluyorum. (Yanlış)

Bazen öfkemi kontrol edemiyorum. (Doğru)

MANTIĞI SİLAH OLARAK KULLANMA

Benim söylediklerimi çürüt, senin istediğini yapalım. (Yanlış)

Söylediklerin aklıma yatmasa da eğer çok istiyorsan bunu senin için yaparım. (Doğru)

İŞİ YOKUŞA SÜRME

Şimdi çaba gösteriyorsun ama artık çok geç. Bunları beş yıl önce yapmalıydın. (Yanlış)

Beş yıldır yapmadığın davranışları bugün yapıyor olman beni çok mutlu ediyor. (Doğru)






Etiketler:


EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün