Türkiye'nin en iyi köşe yazarları en güzel köşe yazıları ile Hürriyet'te! Usta yazarlar ve gündemi değerlendiren köşe yazılarını takip edin.

Ferai Tınç: Hazar projeleri delik deşik

Ferai TINÇ

Türkiye'nin enerji projelerinde önceliği ‘‘Mavi Akım’’a vermesinin sonuçları ortaya çıkıyor. Trans-Hazar hattı tehlikeye giriyor, Bakû-Ceyhan sallanıyor.

Rusya ile Mavi Akım projesinin gerçekleşmesi için kolları sıvayan Enerji Bakanlığı'nın, Türkmenistan gazı konusunda ‘‘getirdiler de almadık mı?’’ yaklaşımı ‘‘meyvelerini verdi’’.

Türkmenistan, gazını Rusya'ya satmak üzere görüşmelere başladı.

Mavi Akım projesiyle ilgili çalışmaların, Türkiye Parlamentosu'nda onaylanacağı son aşamaya gelindiği bugünlerde Türkmenistan, Rus gaz tekeli Gazprom ile 30 yıllık bir anlaşma imzalamaya hazırlanıyor.

Bu anlaşma, Orta Asya ve Kafkasların siyasi geleceğini de etkileyecek gelişmelere kapıyı aralıyor.

* * *

TÜRKMENİSTAN Cumhurbaşkanı Niyazov, ilk çaresizlik sinyalini Enerji Bakanı Cumhur Ersümer'in Aşkabat ziyareti sırasında vermişti.

Rus doğal gazının Türk piyasasına giren ilk gaz olması halinde Türkmenistan üzerindeki Rusya baskısının artacağını söylemek ve direnemeyecekleri mesajını çarpıcı biçimde ortaya koymak istedi.

Üslubun iticiliği altındaki gerçeği örtbas etti.

Nitekim kısa bir süre sonra, aralık ayında Türkmenistan Rusya'ya 20 milyar metreküp gaz satışı anlaşmasını imzaladı. Böylece Niyazov'un, gazı sınırda yakıp da Rusya'ya satmadığı iki yıllık direnişi kırıldı.

Niyazov, Rusya ve İran yolları üzerinden gazını pazarlamayı, Türkiye ve ABD'nin lafta destekledikleri ama pratikte ucundan iğreti tuttukları bir projeye bel bağlamayı tercih etti.

* * *

RUSYA'nın, eski Sovyet Cumhuriyetleri üzerinde egemenliğini güçlendirecek olan bu adımın ardında, Azerbaycan ile olan anlaşmazlığın da rolü var.

Azerbaycan, geçen yıl Şahdeniz'de bulduğu doğal gazını Türkiye'ye Trans-Hazar hattından pazarlamak istiyor ve ‘‘Bu hattın kendi topraklarından geçişine, ancak yüzde ellisini kullanma hakkı karşılığında izin vereceğini’’ söylüyordu.

Niyazov bu öneriyi de reddetti. Türk pazarını bölüşmek istemedi.

Niyazov, iş yapması zor bir insan, Türkmenistan'ın can damarını elinde tutan bir diktatör ama Trans-Hazar projesi, ‘‘Türkmen gazını Rus tekelinden kurtarma’’ projesiydi.

Geçtiğimiz Perşembe günü, bu yüzden Niyazov, Clinton'un Hazar enerjisi konularındaki danışmanı John Wolf'u, basın önünde azarlıyordu. ‘‘Artık sizin bizimle Azerbaycan ve Gürcistan adına konuşmanızı istemiyorum. Biz onlarla anlaşırız. Siz ne zaman bölgede mekik diplomasisine çıksanız, aramızda anlaşmazlık yaratıyorsunuz!’’

Wolf yalnız değildi. Bu kızgınlıktan bir Türk yetkili de nasibini aldı.

* * *

TÜRKMEN gazının önümüzdeki 30 yıl süreyle Rus gaz tekeli Gazprom'a satışının önündeki tek engel para meselesi. O da aşılırsa Türkiye, Türkmen gazını Rusya üzerinden alacak.

Rusya Türkmen doğal gazının bin metrekübüne 36 dolar veriyor, Niyazov, yeni anlaşma için 45 dolar istiyor.

‘‘Putin'e kárı paylaşacağız dedim’’ diyor.

Ne kárı diye mi soruyorsunuz? Yanıtını, 23 Şubat tarihli The Wall Street Journal Gazetesi'nden öğrenelim:

‘‘Rusya bu gazı dışarıya çok daha pahalıya satacak. Örneğin Türkiye, bu gazın bin metrekübüne 116 dolar verecek!’’

İşte, önceliğin Trans-Hazar bedeli, Baku-Ceyhan tarafı da yarına.

X