Spor Haberleri

« Hürriyet.com.tr
MENÜ

Esrar kullanımı şizofreniye yol açabiliyor

Soru ve yanıtlarla şizofreni... Şizofreni en sık rastlanan, en karmaşık ve en tehlikeli zihinsel hastalıklardan biri. Bazen esrar kullanımı da şizofreniye yol açabiliyor.

Hürriyet Haber
SON GÜNCELLEME
Sizofrenin sözcük kökeni Yunanca "yarma" anlamındaki skhizein ve düşünce anlamındaki phrˆn’den gelir. Şizofren bir insanın zihni "kopmuş"tur. Bu kopma ikiye bölünme değil, gerçek dünyadan kopma demektir. Kişi çoğu zaman kendi iç dünyasındaki gerçekle dış dünyadaki gerçeği ayırt etmekte zorlanır. Kafasının içinde çınlayan sesleri dış dünyanın gerçek sesleriymiş gibi algılar. Çevresindekilerin ve komşuların dahil olduğu bir komployla karşı karşıya olduğunu düşünür, film oyuncularının kendisiyle konuştuklarını sanır, şifreli mesajlar gönderdiklerini varsaydığı gizli kuvvetlerin, bazı dünya dışı varlıkların kontrolü altında olduğu kanısındadır.

Ancak bunlar semptomlardan bazılarıdır; hatta bu semptomlar normal fiziksel aktiviteye eklendiklerinden verimli olarak bile kabul edilebilir. Fakat bunların dışında hastayı tamamen dış dünyadan koparan daha yıkıcı semptomlar da vardır.

İçe kapanıklılık

Duygusal olarak içe kapanan şizofren her şeye karşı ilgisizdir ve diğerleriyle bağını koparmıştır.

Buna zihinsel bozuklukları, dikkat ve konsantrasyon güçlüğünü eklemek gerekir. Genellikle 15 ila 25 yaş arasında ortaya çıkan ilk krizi aralıklarla tekrarlanan diğer krizler izleyecektir.

Ünlü matematikçi John Nash’in hayatını anlatan film bunun güzel bir örneğidir. Ancak hastalık kişiden kişiye değişik şekillerde ortaya çıkabilir; semptomlar, krizlerin tekrarlama sıklığı, süresi ve ciddiyeti hastadan hastaya farklılıklar gösterir.

Bu çeşitlilik de, tek bir hastalığın değil de benzer şekilde kendini gösteren bir hastalıklar bütününün söz konusu olabileceğini düşündürür.

Ağır vakalarda semptomlar hastaların bağımsız hareket etmelerini engeller.

Daha şanslı olanlarda ise ilk krizin ardından sıkıntılar azalır ve daha "normal" bir hayat sürdürülebilir.

Bu iki uç nokta arasında ise manik depresifi andıran vakalara tanık olunabilir. Ancak her halükarda şizofreni günümüzde, ilaçlar ve hastaların daha yakın takibi sayesinde eskiden olduğu gibi bir "erken bunama" olarak görülmüyor.

Şizofreniye yol açan etkenler

Şizofreniye yol açan çok sayıda etken var ve bunlar bir puzzle’ın parçaları gibi beynin gelişimini tersine çevirebilirler. Ancak bunlardan hiçbiri tek başına şizofreniye neden olamaz. Bu etkenler arasında günümüzde en çok bilinenler şunlar:

Kalıtım: Bu hastalığa yatkınlık bir dizi genden kaynaklanır; bu genlerden her biri kişiyi hastalığa karşı daha kırılgan kılar. İkiziniz şizofrense sizin de hastalığa yakalanmanızda maksimum genetik risk oranı yüzde 50-60, kardeşiniz hastaysa yüzde 10, anne baba şizofrense yüzde 46’dır.

Gebelik süresince maruz kalınan olumsuz etkenler: Hamileliğin ikinci ya da üçüncü üç aylık döneminde maruz kalınan açlık, stres, kurşun gibi çevre kirliliğine yol açan maddeler, enfeksiyonlar beynin gelişimini olumsuz etkileyebilir ancak bu yine de bir yazgı değildir.

Stres: Tecrit (bu nedenle göçmenlerin şizofren olma riski 5 kat daha fazladır) ve esrar gibi faktörler hastalığın semptomlarının ortaya çıkışında önemli bir rol oynar.

Beynin kimyası: Pek çok nörotransmiter, yani sinir uyarıları ileten kimyasallar beyinde şizofreninin ortaya çıkışında rol oynar, ancak şizofreni beynin pek çok bölgesindeki anormalliklerden kaynaklanabileceğinden nedenini saptamak zordur. Normal bir davranış beynin tüm bölgelerinin hareketlenmesini gerektirdiğinden şizofren davranışlar değişik bölgelerde bulunan nöronlar arasındaki iletişim bozukluğundan kaynaklanabilir.

Hastalığın seyri bilinebilir mi?

Dikkat testleri (strateji değiştirme kapasitesi, parazit sesleri ayırt etme, hareket eden bir hedefi gözlerle izleme v.s.) riskin belirlenmesini sağlar.

Bu "hassasiyet belirtileri"ne on kişi üzerinden dokuzunda rastlanırsa da yalnızca bir risk artışı söz konusudur. Bunlara ancak genetik kalıtım, davranış ve dikkat bozuklukları eklendiğinde riskin çok ciddi boyutlara vardığından söz edilebilir.

Bu durumda da, risk altındaki kişilerden salt yüzde 20’sinde gelecek yıllarda şizofreni teşhisi konulabilecektir.

İlk ciddi krizden bir, iki yıl önce davranış bozukluklarına dikkat etmek gerekir; bunlar çoğu zaman ergenlik bunalımıyla karıştırılabilir. Genellikle daha az belirgin olan diğer halüsinasyonlar ya da deliliği andıran değişimler uzun vadede bilişsel bozukluklara yol açabilirler.

Ancak şarkılardan kendilerine kişisel mesajlar iletildiğini sanan ya da düşüncelerini onlara aktarabileceğini düşünen ergenlerin hepsi şizofren demek değildir; ama intihara eğilimi ya da esrar kullanımı söz konusuysa dikkatli olmak gerekir.

Şizofreniden kuşkulanılıyorsa kime başvurmak gerekir?

Tabii varsa aile hekimi genç hastalardaki değişimleri fark edebilecek ilk kişidir. Ülkemizde aile hekimliği çok azdır. Dahiliyeciler için tanı koymak daha zordur. Şizofrenleri daha ilk krizler sırasında, geç kalmadan tedaviye almak gerekir.

Biyolojik testler ya da MR uygulamaları yapılmadan da, kişinin uyku düzeni, bilişsel davranışlarıyla ilgili bilgiler ve özellikle de hastayla yakın diyalog ve yakın takip semptomların ciddiyetinin, hastanın intihara eğiliminin olup olmadığının belirlenmesini sağlayabilir.

Tedavideki ilerlemeler neler?

Nöroleptik ilaçlardaki devrimin ardından yeni ilaçlar geliştirildi. Bunların diğerlerine göre daha iyi tolere edilmesi hastaların tedavisini olumlu etkiledi. Şimdi ise hastalarda kriz aralarında ortaya çıkan ilaçların yan etkilerini (Parkinsona benzeyen bozukluklar, diyabet ve obezite) gidermek gerekiyor. Halen deneme aşamasında olan yeni ilaçlar da sırada.

Esrar kullanımının etkisi ne?

Uzmanlar esrar kullanımıyla şizofreni arasında önemli bir bağ olduğunu belirtiyor. 18 yaşında 5 - 10 kez esrar kullanmak, gelecek 5 ila 10 yıl içinde şizofreniye yakalanma riskini artırıyor. Esrar kullanma sıklığı arttıkça risk de artıyor. Tabii ki esrar içmek tek başına bir risk faktörü değil ancak bir dizi etkenle birleşince şizofreniyi tetikleyebiliyor.

Bunları da Beğenebilirsiniz