Gündem Haberleri

    Eski camilerin sırrı

    Hürriyet Haber
    30.11.2001 - 00:00 | Son Güncelleme:

    Günümüzde yapılan camiler şiddetli bir fırtına ya da lodosta yıkılırken Selçuklu ve Osmanlı döneminde yapılan minareler yıllara medyan okuyor. Eski camilerin sırrı ise taşların birbirine bağlandığı 'kenet' adı verilen kurşunlu kilit sistemiyle taşların dolgusunda kullanılan 'Horasan harcı'.Erciyes Üniversitesi Kayseri ve Yöresi Tarih Araştırma Merkezi (KAYTAM) öğretim görevlisi olan ve vakıf eserleri konusunda yayınlanmış eserleri bulunan Mehmet Çayırdağ, birçok cami minaresinin, geleneksel mimari tekniğinden vazgeçilmesi ve kullanılan yapı malzemesinin iyi seçilmemesi nedeniyle fırtına ve depremlerde kolayca yıkıldığını, Selçuklu ve Osmanlı döneminden kalan çok sayıda minarenin ise sapasağlam ayakta kalmayı başardığını söyledi.  Çayırdağ, eski minarelerin, ait oldukları camilerden bile daha sağlam yapıda olduğunu belirterek, şu bilgileri verdi:  "Selçuklu eserlerinin sıkça bulunduğu Kayseri, Malatya, Konya ve Erzurum`da yıkılan bazı eski camilerin minareleri hala ayakta kalmıştır. Eski camilerin minarelerinin yapımında genellikle kesme taşveya tuğla kullanılmıştır. Camiler yapılırken minarelerin boyutları daestetiği bozmayacak ölçülerde tasarlanmıştır."       KİLİT SİSTEMİ VE HORASAN HARCI     Mehmet Çayırdağ, Selçuklu ve Osmanlı döneminde yapılan minarelerde, taşların birbirlerine 'kenet' adı verilen köprülü kilit sistemiyle bağlandığını ve Horasan harcı kullanıldığını da belirterek şunları söyledi:  "Eski minare ustaları, kullandıkları kesme taşların uçlarını (ken) adı verilen dairesel şekilde oyup, içerisine kurşun (U) şeklindeki bir demirle bağlantı yapmışlar. Minarelerdeki taşlar bu şekilde sıkıca birbirine bağlanmış. Bir minare için en az 2 ton kurşun, bağlantılar için de yarım tona yakın demir kullanılmış. Bağlantı demirleri demirciler tarafından örslerde özel olarak dövülerek hazırlanmış. Taşların dolgusunda kullanılan Horasan Harcı da yapının sağlam ve dayanıklı olmasını sağlamış. Horasan harcı yapmakta kullanılan kireç ise eritilip süzüldükten sonra mayalanıp sağlamlaşması için 10 ila 15 yıl toprak altında bekletildikten sonra kullanılmış. Günümüzde minareler daha çok kesme taş ve çimento harcı kullanılarak yapılıyor. Birçok usta taşları birbirine demirle bağlamadığı için de hızı saatte 100 kilometreyi geçen bir fırtınada çok sayıda minare yıkılıyor."MİNARE USTASI Minare ustalarından Duran Demirezen ise günümüzde yapılan minarelerin birçoğunda, taşların artık el işçiliği yerine elmas testereler kullanılarak kesilip hazırlandığını, harç yüzeyi pürüzsüz olan bu tür taşların da kullanılan harçla çok iyi birleşme sağlamadığını kaydetti.  Demirezen "minare taşlarının birbirlerine mutlaka köprü demir kullanılarak bağlanmaları gerekir. Makinada işlenen taşların harçla temas eden alt ve üst yüzeylerine, harcı bırakmaması için kanal açılmalıdır. Bunlar yapılmazsa minareler yıkılacaktır" diye konuştu.  Demirezen, eski minarelerin alt kısmından başlayarak yarıdan fazla bölümünün çift sıra taşla örüldüğünü, günümüzde ise minarelerin büyük bölümünün tek sıra taş kullanılarak yapıldıklarını, duvar kalınlığı ince olan minarelerin daha dayanıksız olduklarını ifade etti.       AKSARAY`DAKİ 'EĞRİ MİNARE'       Öte yandan, Aksaray`ın Çerdiğin Mahallesi`nde bulunan 'Eğri Minareli Camii'nin minaresi, 27 derecelik eğime rağmen yıllara meydan okuyarak ayakta duruyor.  Anadolu Selçuklu döneminde 1221-1236 yılları arasında inşa edilen cami, minare kırmızı tuğladan yapıldığı için 'Kızıl Minare Camii' diye de anılıyor. Dört köşe bir kaidenin üzerine silindirik bir gövde şeklinde oturtulan 2 şerefeli minare, 27 derecelik eğime sahip.  92 basamaklı ve dış gövdesi çini mozaiklerle kaplı eğri minare, bir süre sonra, olası yıkılma tehlikesine karşın kalın halatlarla yere sabitlenmiş. Eğri Minare`nin birlikte inşa edildiği caminin yakıldığı,minareye 10 metre mesafedeki mevcut caminin ise Osmanlı döneminde inşaedildiği biliniyor. 
    Etiketler:

    EN ÇOK OKUNAN HABERLER

      Sayfa Başı