Enerjide ‘vurgun’a Sezer teftişi

Hürriyet Haber
17.10.2003 - 00:00 | Son Güncelleme:

Devlet Denetleme Kurulu Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in talimatı ile hazırladığı enerji yolsuzluğu raporunu tamamladı. Rapora göre özellikle Yap İşlet Devret projeleri yıllarca devleti zarara sokacak ve şirketlere haksız kazanç sağlayacak işlemlerle dolu.Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kurulu (DDK), Türkiye'nin bankacılık sektöründe yaşadığı hortumlamanın bir benzerinin de elektrik sektöründe uygulanan yap-işlet-devret (YİD), yap-işlet (Yİ) ve işletme hakkı devri (İHD) projeleriyle yaşanmakta olduğunu ortaya çıkardı. Söz konusu özel şirketlerle imzalanan kamu zararına sözleşmelerle, elektrikteki hortumlamanın yıllarca süreceği de belirlendi.Devlet Denetleme Kurulu, Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in talimatıyla YİD, Yİ ve İHD projeleriyle ilgili olarak yaptığı incelemeyi sonuçlandırdı. Raporda kamu yararını gözetmeyen, hatalı ve usulsüz çok sayıda işlem ve uygulamaya dikkat çekildi. Raporda yer alan bilgilere göre, elektrikteki hortumlamada bir çok yöntem kullanılıyor. Bunların arasında, yatırım tutarını olduğundan çok daha yüksek göstererek bunun elektrik tarifelerine yansıtılması, bu şirketlerden grup şirketlerine nedeni bilinmeyen büyük tutarlar aktarılması, sözleşmelerde sonradan defalarca devletin zararına şirketlerin yararına değişiklikler yapıplarak her seferinde elektrik satış tarifelerinin yükseltilmesi, alınmayan enerji için ödeme yapılması gibi yöntemlerin ağırlıklı olarak kullanıldığı belirtildi.Yapılan belirlemelere göre, YİD projeleri, yönetmeliğe aykırı, özensiz ve yüzeysel biçimde hazırlandı. Bu projeler, yapılabilirlik raporları esas alınarak uygun bulundu. Bazı projelerde yapılabilirlik raporu bile alınmadı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, verilmeyen raporları şirketlerden istemediği gibi, eksik bilgi içeren raporları da denetlemedi. GERÇEKLİĞİ TARTIŞMALIYapılabilirlik raporları hazırlanırken gerçek bir finansman planı hazırlanmadı; finans kuruluşlarının niyet mektuplarıyla yetinildi. Teklif edilen kredi faiz oranları ve masrafların gerçekliği tartışmalıdır. Hazine kayıtlarına göre bazı projelerde gerçekleşen faiz oranları, yapılabilirlik raporlarında belirtilenden daha düşük. Enerji birim fiyatının ana öğelerinden birini oluşturan yatırım tutarları konusunda, hemen bütün uygulamalarda şirketlerin bildirimlerine itibar edildi. Bunların doğruluğu araştırılmadı. Enerji Bakanlığı, yaptığı çalışmalardaki birim yatırım maliyetiyle şirketlerin sunduğu maliyeti karşılaştırıp aradaki farkı bile belirlemedi. Bazı projelerde yatırım tutarları şirketler tarafından hiç bildirilmedi; buna karşın, nasıl saptandığı belirsiz enerji fiyat teklifleri, Bakanlıkça kabul edilerek sözleşmeler imzalandı. Gerçek miktarının üzerinde bildirilen yatırım tutarları, elektrik tarifelerinin yüksek olmasının en önemli nedenini oluşturdu. Grup şirketlerine kaynak aktarıldıRapora göre bildirilen yatırım tutarları içinde, maliyete eklenmemesi gereken öğeler sıkça yer aldı. Teşvik uygulamalarından ve yatırım indiriminden yararlandığı için vergi ödemesi söz konusu olmayan şirketlerin maliyet hesaplarında vergi kalemlerinin yer aldığı, ‘etüd-proje harcamaları’, ‘diğer harcamalar’ gibi başlıklar altına ilgisiz harcamaların konulduğu, grup şirketlerine nedeni bilinemeyen büyük tutarlı kaynaklar aktarıldığı saptandı. 552 milyon dolar yatırım tutarlı bir projede, 160 milyon dolar etüd-proje harcaması bildirildi. 7 yılda alacağı parayı 1 yılda alan varUluslararası kabul görmüş ölçütlere göre 20 yıllık bir sözleşmede iç kárlılığın, özkaynak geri dönüşünü 6-7 yıl içinde sağlayacak oranda olması gerekirken, incelenen projelerde yatırımcıların daha işletmenin ilk yıllarında özkaynağı geri alabildikleri örneklere rastlandı. Alınmayan elektriğe ödeme yapılıyorDoğal gaz santrallerinde BOTAŞ'ın zamanında gaz sağlama yükümlülüğünü yerine getirememesinden dolayı Elektrik Enerjisi Fonu (EEF) kaynaklarından 4 santrale toplam 125 milyon 897 bin 420 dolar ödeme yapıldı. Sis ve iletim hatlarının yetersizliği gibi nedenlerle, ürettikleri elektriğin zamanında teslim alınamamış olması nedeniyle aynı santrallere yine EEF kaynaklarından 4 milyon 518 bin 891 dolar daha ödendi. Eskalasyon soygunu varRapora göre eskalasyon hesaplamalarında ticari gerçeklerle bağdaşmayan uygulamalar yapıldı. ABD tüketici fiyat endeksinin (CPI) yüzde 2 dolayındna olmasına ve geriye doğru 10 yıllık ortalamanın yüzde 3'ün altında kalmasına karşın sözleşmelerde yatırım dönemleri için eskalasyon oranı olarak CPI ya da yüzde 5'ten (bazı sözleşmelerde yüzde 4,6) hangisi büyükse onun kullanılacağına ilişkin kurallar konuldu. Gerçekleşen CPI yerine yüzde 4,6 ya da yüzde 5 gibi değerlerin alınmasıyla, şimdiye kadar 3 adet doğal gaz santralında yaklaşık olarak 60 milyon dolar fazladan ödeme yapıldı. Ödemeler artarak devam edecek.
Etiketler:

EN ÇOK OKUNANLAR

    Sayfa Başı