"Doğan Hızlan" hakkında bilgiler ve tüm köşe yazıları Hürriyet Yazarlar sayfasında. "Doğan Hızlan" yazısı yayınlandığında hemen haberiniz olması için Hürriyet'i takip edin.
Doğan Hızlan

Eğlenceli bir sözlük

AKLINIZA bazen bir sözcük takılır. Anlamını öğrenmekle yetinmezsiniz, nereden geliyor sorusunun yanıtını ararsınız.

Büyük, kalın sözlüklere başvurduğunuzda sizin karşınıza soğuk, akademik açıklamalar çıkar.

İşte Nezih Kuleyin’in (1955) sözlüğü sizi hem eğlendirecek, hem de birçok kelimenin kaynağını öğretecek.

Kitabın tam adı şöyle: Hayat İçin Bir Kahve Molası-Sözcüklerle Yolculuk (1) bir öykü kitabı gibi okunuyor. Çünkü yazar, anılarından, gezilerinden, kitap karıştırmalarından yola çıkıp bizi eğlendiriyor. Yanlış bildiklerimizi düzeltiyor, kelime dağarcığımızı da zenginleştiriyor.

Nezih Kuleyin, meslekten dilci değil, bir bilişimci.

"Yol arkadaşım olur musunuz?" başlıklı önsöz niyetine yazılmış giriş yazısında, amacını da, kitabın özelliğini de, yazanın mizacını da yeterince anlatıyor: "Kendimi hep çok zengin hissettim. Bunun nedeni, kullandığım her sözcüğün arkasında bir hazine olduğundandır.

Hayat için kahve molası verdiğimde sözcüklerin sihirli dünyasına yol alırım.

Siz de yol arkadaşım olur musunuz?"

Ben oldum.

* * *

ŞILLIK sözünü İstanbul’da kullanırsanız, ayıplarlar ama Urfa’da bir lokantada, "Bir patlıcanlı bir de şıllık" derseniz olağan karşılanır, çünkü şıllık bir tatlı cinsidir.

Biri size "Haftanın ilk günü cumartesi" derse şaşırmayın, neden böyle olduğunu kitaba bakarak öğrenin.

"Yalı çapkını" sözünü duyduğunuzda ne anlarsınız?

"Bay" hitabı cumhuriyetin ilk yıllarında çok kullanılırdı, ben hálá kullanırım, "bayan"ı da kullandığım gibi.

Bay sözcüğü Türkçe’de, "varlıklı adam", "zengin insan" anlamına geliyor. Daha sonra bayanı da buradan türetmişiz.

Kuleyin’e bir hatırlatmada bulunalım.

Karacaoğlan’dan bir dize: "Hiç insaf kalmadı yoksulda bayda."

Çok yazılan, söylenen "arpalık" ne anlama gelir?

"Hacamat", "çaçaron" sözlerini çok kullanıyoruz ama nereden geldiğini, niçin söylediğimizi biliyor muyuz? Kuleyin bunları araştırmış.

Güçlü, kuvvetli oğluna baba ne demiş: "Pezevenk."

Yalnız bunu söyledikten sonra, Kırgızca’da iyi bir söz olduğunu hemen ekleyin.

Lokantaya gittiğinizde sakın "soğanlı piyaz" demeyin. Sebebini kitaptan öğreneceksiniz.

* * *

EĞLENECEK ve birçok kelimenin de gerçek anlamını öğreneceksiniz. Güzel bir dil öğrenme yöntemi.
X