Donarak ölmeye karşı ne yapmalı?

Hürriyet Haber
11.01.2002 - 00:01

Sıcaklığın sıfırın altına düşmesiyle, açık havada bedenimiz ve organlarımız donma tehlikesiyle karşı karşıya kalır. Donma, 37 derece olan beden sıcaklığımızın 35- 34 derecenin altına düşmeye başlamasıyla adım adım gerçekleşir. 32-31 derece beden sıcaklığında yüzeyde başlayan hücre ölümü giderek derindeki dokularımıza yayılır ve organlarımız hayatiyetlerini kaybetmeye başlar...Sokakta donarak öldü". Aşırı soğukların bastırmasıyla, kent içinde evsiz-barksız yurttaşlar arasında, böyle donarak ölme haberlerini sık okuyoruz gazetelerde. Kışın dağda kaybolan kayakçılar, buzul tepelere tırmanan dağcılar, çığ altında kalanlar, yolda kar içine saplanarak yardım alamayanlar... bedenlerini uzun süre koruyacak gerekli önlemlere sahip değillerse donma tehlikesiyle karşı karşıya kalıyorlar. Ünlü Amerikalı yazar Jack London'ın öykülerini okuyanlar bilirler. Çoğu öyküsü, doğanın vahşi koşullarında geçer. Kahramanları Alaska'nın dondurucu soğuğunda köpeklerin çektiği kızaklarla büyük yalnızlıklıklar içinde hayatlarını kazanmaya çalışırlar. Öykülerinde kar, soğuk ve donan insanların öyküleri ve kurtlarla mücadele eksik olmaz. Bir bakmışsınız, bir kahramanın artık dayanacak gücü kalmamıştır, soğuğa ve donmaya karşı bütün gücünü yitirir, bedeninin farkına varmamaya başlar, uykunun o büyük davetine karşı koyamaz ve donarak ölür.Peki, insan nasıl donuyor? Donma sırasında bedenimizde ne oluyor?Donmamak için ne yapmalı?Hücre ölümüDonma ile yanma arasında özünde bir fark yok. İki olayda da bize hayat veren hücrelerimizin kısmen veya tamamen ölmesi söz konusudur. Bedenimiz, iki olayda da, aşırı soğuk veya aşırı sıcağa maruz kalır ve hayatiyetini kaybetmeye başlar.Bedenimizin sıcaklığı, hepimizin bildiği gibi 37 derecedir. Ancak dış koşullarda sıcaklık dereceleri sürekli değişir. İç mekanizmamız, bir "iç iklim" oluşturmuştur, bedenimiz bu sıcaklığını sabit tutmaya ve dış sıcaklıklara karşı bizi korumaya çalışır. Bunu da, esas olarak yediğimiz besinleri yakarak ve enerjiye dönüştürerek yapar. Ancak, dış çevredeki sıcaklık 0 derecenin altına düştüğünde, aşırı soğuğa uzun süre maruz kalındığında, bedenimiz 37 derece sıcaklığını koruyamaz. Beden ısımızı kaybetmeye başlarız, iç sıcaklığımız düşer. Beden sıcaklığı hayati organlarımızda 35 derecenin altına düşmeye başlar. Buna hipotermi (Düşük sıcaklık) deniyor. Hipotermide tam donma olayı henüz gerçekleşmez. Kışın evsiz kişilerde veya evlerinde yeterince ısınmayanlarda, soğuğa karşı daha az dirençli olan yaşlı insan ve hastalarda hipotermi gorülür. Acil Tıp Derneği'nin soğuklar nedeniyle yaptığı açıklamaya göre, hipoterminin birinci evresinde titreme görülür. Titreme, bedenin metabolizmasını arttırarak ısı kaybını dengelemeye çalışması demektir. Bu evrede, beden sıcaklığı 32-35 C derece arasındadır. Beden sıcaklığı 34 dereceye düştüğünde, metabolizmamızın denetimi güçleşir. İkinci evrede, 32 C derecenin altında titreme durur, kas hareketleri azalır. Öncelikle küçük, ince kas hareketleri sona erer. Giysi katları arasındaki kuru ve durgun hava, iyi bir ısı izolatörüdür. Hipotermi belirtileri: Titreme Kas hareketleri yavaşlar ve ısı düştükçe durur. Uyku eğilimi görülür. Nabız yavaşlar ve zayıflar Solunum yavaşlar Kalp ritmi bozulabilir. Dolaşım ve solunum durabilir. İlkyardım için Hasta 20 C derece civarında oda ısısına alınır. Islak giysileri çıkarılır ve kuru, sıcak battaniyelerle örtünür. Rüzgárdan korunur. Tabii, hasta en kısa sürede hastaneye ulaştırılır. (Telefon: 112)Hipotermi ve soğuk nedeniyle bedenin açıkta kalan yerlerinde "soğuk yaralanmaları" olabilir. Hipotermide, kan iç organlara çekildiği için vücudun uç kısımlarında soğuk yaralanması riski artar. Bu yaralanamalara, kan dolaşımını kısıtlayan sıkı giysi, ayakkabı gibi nedenler, yorgunluk, kötü beslenme, alkol ve uyuşturucu kullanımı yol açabilir.DonmaÇevre sıcaklığı 0'ın altına düşmeye başlayınca donma olayları görülmeye başlar. Bu koşullarda iyi beslenme, yeterli bir barınak ve korunak, iyi giysiler olmadığında, bedenimizdeki ısı önce derimize geçer ve oradan da çevreye yayılır. Bedenimizdeki bu ısı kaçışını, rüzgar ve bedenin ıslanması da arttırır. Aşırı alkol alımı, kılcal damarların geanişlemesine derinin kızarmasına ve beden ısısının çevreye yayılmasına yol açar. Islak giyecekler, terlemeyi ve deriden ısı yayılmasını kolaylaştırır. Rüzgarın çıplak bedenimize çarpması ve yüksek ateş de ısı kaybını hızlandırır. Yaralanmalar, kanamaya, dokuların oksijensiz kalmasına ve şoka yol açabilir. Koşma ve hızlı yürüme gibi aşırı güç sarfını gerektiren hareketler aşırı kalori tüketilmesine neden olur ve bedenin kaybettiği ısıyı geri almasını zorlaştırır. Isı kaybını hızlandıran ve soğuğa karşı savaşma direncimizi kıran diğer olguları şöyle sıralayabiliriz: Aşırı zayıflık, yorgunluk, sinir- kas hastalıkları, çeşitli ruhsal bozukluklar (Ana Britannica). Beden sıcaklığının 31 derece ve altına düşmesiyle donarız. Kişi komaya girer ve dolaşım ve solunum yetmezliğiyle ölüm oluşur. Donma, dokularımızdaki ısı kaybının, buz oluşmasına yol açacak derecede fazla olmasıdır. Donma yüzeysel başlar ve derindeki canlı dokularımızı etkisi altına alır. Bu süreç içinde, hücre içinde ve dışında, doğal biyokimyasal olaylar durur. Dokularımızda su kaybı olur ve oksijen alıp veremez. Kan hücreleri parçalanır, bunlar küçük kan damarlarını tıkar ve sonuçta dokularımızda kangren oluşur. Organ donmalarında belirtiler, kızarma, ağrı, sertlik, donma hissidir. Donmuş kısımların yeniden ısıtılması için araba egzosu veya doğrudan doğruya ateş kullanılması, hassas dokularda daha fazla hasara yol açar. Acil Tıp Derneği, donmalarda yapılacak ilk yardım için şunları öneriyor: Yüzük, saat, bilezik gibi takıları çıkarın. Donmuş eli avucunuzda ısıtın. Ayaklarda donma varsa, asla yürütmeyin. Don çözüldükçe, organ normal rengine gelmeye başlar. Kuru ve yün bir bezle bu organı sarın. Şişmeye karşı, bu organı yukarıda tutun. Donmuş organ aleve, ateşe tutulmamalıdır. Aşırı sıcak suya sokulmaz.Donmuş dokular çözülmeden önce, beden sıcaklığının mümkün olduğu kadar normal 37 derece sıcaklığa getirilmesi gerekir. El ve ayaklardaki donmaların hızlı çözülmesi için ılık su banyolarının yararlı olacağı belirtiliyor. Çözülme süreci, donmanın derinliğine bağlı.. El ve ayaklarda pembeleşme görülmeye başladığında donma olayı çözülmüş anlamına gelir. Savaşlarda donmaDünya tarihinde en büyük kitlesel donma olayları savaşlarda gerçekleşti. Bizim tanihimizde de 1914-15 kışında Ruslara karşı savaşta, Sarıkamış'da verdiğimiz 50'bini aşkın büyük kayıpta, onbinlerce askerimizin donarak ölmesi, tarihimizin en dramatik olaylarından biridir.

Yayınlanma Tarihi : 11.01.2002 - 00:00
Etiketler:

    EN ÇOK OKUNANLAR

      Koç Burcu
      21 Mart - 20 Nisan

      Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

      Boğa Burcu
      21 Nisan - 20 Mayıs

      Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

      İkizler Burcu
      21 Mayıs - 20 Haziran

      Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

      Yengeç Burcu
      21 Haziran - 22 Temmuz

      Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

      Aslan Burcu
      23 Temmuz - 23 Ağustos

      Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

      Başak Burcu
      24 Ağustos - 23 Eylül

      Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

      Terazi Burcu
      24 Eylül - 23 Ekim

      Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

      Akrep Burcu
      24 Ekim - 22 Kasım

      Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

      Yay Burcu
      23 Kasım - 21 Aralık

      Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

      Oğlak Burcu
      22 Aralık - 20 Ocak

      Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

      Kova Burcu
      21 Ocak - 18 Şubat

      Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

      Balık Burcu
      19 Şubat - 20 Mart

      Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün