« Hürriyet.com.tr
MENÜ

Doğa

Hürriyet Haber
SON GÜNCELLEME
Sahtekar kurtçuklar saptandı

Bitkilerin köklerine yerleşerek burada urlar oluşturan kurtçuklar kendilerini bitkilere yararlı bir dost olarak gösteriyor.

Seritli kurtlar sevimsiz yaratıklardır. Mesela trişin ve kancalı kurtlar insanlara önemli zararlar verirken, kök-ur nematodları (Meloidogyne spp) da bitkilere bulaşır. Minik kurtlar köklerde ur oluşturarak havuçların ve köklerin çıkıntılı olmasına yol açarlar. Peki bunlar köke nasıl giriş yapıyor? North Carolina Üniversitesi’ndeki bir araştırma grubu, bu zararlıların bitkiye nasıl yapıştığını tespit etti: Kendilerini dost gibi göstererek!

Normalde, zararsız kurtçuklara, bitki "giriş izni" verir. Bu izni, biyokimyasal bir uyarı maddesi ile sağlanır. Rhizobia olarak bilinen belli başlı bir bakteri grubu bu onayla orada yuvalanır ve bitkiyle ortaklaşa ve karşılıklı yararlılık ilikesi çerçevesinde ve bitkide yaşar.

Bu bakteriler havadan aldıkları oksijeni bitkinin hayatta kalması için gerekli olan biçime dönüştürerek yuvaya ve enerjiye sahip olur.

Bitkiler tarafından diğer organizmalarla zararsız bir ortakyaşam oluşturmaya yönelik sistem, zararlı kurtçuklar nematodlar tarafından kötüye kullanılıyor. Parazitler, sanki izinliymişler gibi biyokimyasal maddeyi taklit ediyor, köke yapışıyor ve orada büyük urlar halinde büyüyor.

Bilim adamları bu konudaki bulgularını Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımladı. Bitki, sahtekar bakterilerden uyarı maddesi aldığında kök kıllarını sembiyoz partnerine göre kıvırıyor ve bakteriler buralarda ur üretiyorlar. Araştırmacılar Lotus japonicus bitkisinin belli başlı bir genini değiştirdiklerinde bitki, bakterilerin uyarı maddesine karşı reaksiyon göstermediği gibi şeritli kurtları da yanına yaklaştırmamış.

Gürültü kirliliği balinaların aşk iletişimini bozuyor

Erkek balinaların dişi balinalar için aşk şarkıları söyledikleri bölgelerde muazzam gürültü kirliliği oluştu Bu nedenle dişiler bu aşk serenatlarını duyamıyorlar. En uygun kuluçka bölgeleri ve besin kaynaklarıyla ilgili mesajlar da böylece yok oluyor. Okyanuslardaki gemi trafiği ve su içindeki ses araştırmaları, balinaların hassas kulaklarını sanılandan çok daha fazla etkiliyor.


Balinalar aslında büyük bir gürültünün içinde konuşurlar. Gelgit, fırtına, dalgalar ve depremlerle denizlerde doğal gürültüler oluşur sonuçta. Fakat bu seslere genelde petrol arama çalışmalarının patlamaları, gemi trafiği ve ordunun deneyleri de eklendiğinde müthiş bir gürültü kirliliği meydana gelir.

Ve balinaların bu okyanus kirliliği içinde birbirlerini anlamakta zorluk çektikleri belirlendi. Amerikan Bilim Organizasyonu’nun (AAAS) Christopher Clark, balinaların genelde besin kaynaklarının bulundu sığ sahil sularında yüzdüklerini gözlemlediğini, ancak bu bölgelerin de uzun zamandır en gürültülü yerler olduğunu belirtiyor.

Aşk serenadı

Erkek balinalar tam da bu bölgelerde dişi balinalar için şarkı söyler. Ne var ki dişiler bu serenatları artık gürültü kirliliği yüzünden duyamıyorlar. En uygun kuluçka bölgeleri ve besin kaynaklarıyla ilgili mesajlar böylece yok oluyor.

Balina seslerinin engelsiz olarak yayılabildiği bölgeler günden güne kısıtlanmakta. Oysa balina seslerinin henüz bir kısmı araştırılabildi bugüne dek. Bu karmaşık iletişim sistemi aynı zamanda uzun mesafelerden haberleşmeye de izin vermekte.

Mavi balinanın sesi suyun içinde 500km uzaklığa ulaşır örneğin. Kambur balinalar ise Antarktikteki besin kaynaklarından kuluçka bölgelerine seslenirler. Balinalar bu amaçta doğal bir sualtı yükseltecinden (Ampflikatör) yararlanıyorlar. Bir kilometre derinlikte düşen sıcaklıklar ve yüksek basınçla oluşan kanal sayesinde balinalar seslerini en iyi burada duyurabiliyorlar.

Ne var ki gemi trafiği gibi büyük gürültüler bu tür hassas ses kanallarını önemli ölçüde bozabiliyor.

Columbia Üniversitesi bilim adamları kısa bir süre önce petrol arayan endüstrinin çıkardığı gürültünün balina şarkılarını ne şekilde engellediğini kanıtladı. Ve bundan sonra Amerikan sularındaki gemilerin rotalarına kısıtlama getirildi. Gemilerin daha sessiz olmasını isteyen bilim adamları, rotaların deniz canlılarına göre ayarlanmasını istiyor.

Bunları da Beğenebilirsiniz
İlişkili Haberler