DNA, DNA söyle bana hangi hastalıklar gelecek başıma?

İnsan genetiğinin sır perdesinin aralanması koruyucu tıpta yeni ufuklar açıyor. Gelişmelerden biri de kişiye genetik test yapılarak hangi hastalıklara yatkın olduğunun saptanması. Aslında genetik yatkınlık, kalp, beyin ve damar, diyabet, osteoporoz gibi kompleks hastalıkların ortaya çıkması için önemli etken. Ama tek başına bu yeterli değil.

Mesude ERŞAN
07.05.2006 - 00:00 | Son Güncelleme :

Beslenme tarzı, yaşam alışkanlıklarından oluşan çevresel koşulların da rolü büyük. Ankara’da Hacettepe Üniversitesi’yle ortak çalışan İTT firması, genetik harita çıkarıyor, bunu çevresel etkenlerle birlikte değerlendirip "kişiye özel hastalığa yatkınlık" düzeyini saptıyor. Hazırlanan kitap kalınlığındaki raporda, sağlıklı bir yaşam için alması gereken "kişiye özel" önlemler de sıralanıyor. Testin maliyeti ise 1500 YTL.

İleri Tıp Teknolojileri (İTT) Ltd adlı firma, 5 milyon dolarlık yatırımla Ankara’daki Hacettepe Üniversitesi Teknokenti’nde iki ayrı merkez kurdu. Üniversiteyle işbirliği içinde çalışan bu merkezlerden, Genar Biyoteknoloji ve Moleküler Genetik Laboratuvarı’nda vitalgenetik harita çıkarılıyor. İşlem için yanağın iç tarafından alınan doku örneği yeterli.

Doku örneğinde, önce sık rastlanan beş grup hastalığa karşı genetik yatkınlık araştırılıyor. Bu gruplar şunlar:

1) Yaşlanmayı hızlandıran ve hastalıklara zemin hazırlayan antioksidasyon-detoksifikasyon mekanizmaları.

2) Kalp damar hastalıklarına, metabolik sendroma, eklem iltihabına, bağırsak hastalıklarına, tip 2 diyabete yol açan inflamatuvar mekanizmaları.

3) Diyabete yol açan insülin direnci.

4) Kalp-damar ve beyin-damar özellikleri.

5) Kemik sağlığı.

Genetik analizde, kişinin genetik kodlarındaki polimorfizm denilen değişiklikler saptandıktan sonra, analiz sonuçları, kişiden alınan detaylı beslenme ve yaşam tarzı bilgileriyle birlikte Toplum Sağlığı Genomiği Merkezi’nde özel yazılımlar kullanılarak ikinci bir analizden geçiriliyor.

Bunun sebebi testin, tıpta kompleks hastalıklar olarak adlandırılan genetik ve çevresel faktörlerin birlikte yol açtığı sorunları saptamaya yönelik uygulanması. Kalp-damar hastalıkları, diyabet, osteoporoz, beyin-damar hastalıkları, kanserlerin bazıları vb...

GENETİK EĞİLİMİ KONTROL MÜMKÜN

Çevresel faktörlerin de incelenmesinin nedeni, genetik yatkınlığın, tek başına hastalıkları ortaya çıkaracak kadar güçlü bir etken olmaması. Kişinin hastalık eşiğine yükselmesi için, çevre faktörlerinin de katkısı gerekiyor.

Beslenme ve yaşam tarzı özellikleri de eklenerek çıkarılan ikinci analizde her bir hastalık için ayrı genetik haritalar çıkarılıyor.

Yani kişinin incelenen hastalıklara karşı mevcut durumu saptanıyor. Doğru-yanlış çıkarılıyor. Bir anlamda "yaşam karnesi" hazırlanıyor.

Testin sahibine verilen 100 sayfalık raporda, tercihleri, yaşam tarzı gözardı edilmeden genetik yapıya uygun öneriler de geliştiriliyor. Sağlıklı yaşayabilmesi için en uygun yaşam planı hazırlanıyor.

Test sonucuyla genetik yapıyı değiştirmek mümkün değil elbette. Ancak bazı önlemlerin alınmasıyla yatkınlık bulunan hastalıkların engellenmesi için yol gösteriyor.

DR. SERDAR SAVAŞ (İTT Yönetim Kurulu Başkanı)

Check-up şimdiyi söyler, bu analiz geleceği inceliyor

Check-up gibi bir işlem değil bizimkisi. Çünkü check-up, o günkü hastalık risklerini ortaya koyar. Ancak bu analiz, geleceğe yönelik fikir veriyor. Kişilere öncelikle hangi hastalığa dikkat etmeleri gerektiğini söylüyor. Çok detaylı bir soru formu var. Çevresel faktörlerin arasında öncelikle beslenme alışkanlığını inceliyoruz. Sonuçlar 4 haftada tamamlanıyor. Ancak kişilere kötü haber vermiyoruz. Genetik yatkınlıklarını, çevresel koşullarla hastalığın önlenmesinin yolunu gösteriyoruz. Testlerin bir başka avantajı, kişilerin risk algısını yükseltmesi. Test sonuçlarını, doku örneklerini başka kuruluşlarla paylaşmıyoruz. Saklanması gerekmiyorsa, kişi aksini istememişse doku örneklerini imha ediyoruz.

BİREYSEL ÖZELLİKLERE GÖRE SİGARA BIRAKMA YÖNTEMLERİ DE BELİRLENİYOR

Genetik yatkınlıkların belirlenmesi hastalıkların yaşam boyunca ortaya çıkıp çıkmayacağını mutlak ve kesin göstermiyor. Bu raporda hastalıklardan korunmak için önerilen beslenme ve yaşam tarzı değişikliklerinin yapılması hastalık riskini azaltıyor. Rapordan şunları öğrenmek mümkün:

Genetik analiz ve beş ayrı alanda değerlendirme,

Beslenme ve yaşam tarzı analizinin beş ayrı alana göre değerlendirilmesi,

Her bir alan için genetik yapı, beslenme ve yaşam tarzının mevcut durumunun birlikte değerlendirildiği vitalgenetik harita,

Tüm alanların birlikte değerlendirildiği genel vitalgenetik harita,

Genetik yapı ile beslenme ve yaşam tarzına göre beş sağlık alanının risk öncelikleri,

Alınan besin bileşenlerinin detaylı dökümü, genetik yapı, yaş ve cinsiyete göre alınması gereken en alt ve en yüksek düzeyler,

Alınan-harcanan enerjinin belirlenmesi, hedeflenen kiloya ulaşmak için alınması ve harcanması gereken enerjinin belirlenmesi,

Genetik yatkınlık, harcanması gereken enerji ve yaşam tarzı tercihlerine göre kişiye özel fiziksel aktivite programı,

Sigara tiryakileri için bireysel özelliklere uygun bırakma yöntemleri,

Verilen önerilerin yaşama geçirilmesi için bazı pratik bilgiler.

Etiketler:


EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün