Gündem Haberleri

    Derviş'in ilk raporu

    Hürriyet Haber
    07.09.2005 - 00:00 | Son Güncelleme:

    Kemal Derviş'in başkanlığını yaptığı BM Kalkınma Programı raporunda, Türkiye'nin insani gelişme alanında zorluklarla karşı karşıya bulunduğu bildirildi.177 ülkenin gelişmişlik düzeyini içeren ve 15 yıldır her yıl düzenli olarak yayınlanan UNDP (BM Kalkınma Programı ) 2005 İnsani Gelişme Raporu, bugün açıklandı.UNDP raporunun Türkiye'ye ilişkin kısmında, Çin ve Hindistan gibi Küreselleşme'nin “başarı hikayeleri” arasında yer alan Türkiye'nin; küreselleşmenin getirdiği bazı zorluklar çerçevesinde, artan gelir düzeyinin “refah yaratma, yükselen gelirlerin, ortalama ömür beklentisinin ve okur yazarlık düzeyinin yükseltilmesine dönüştürülememesi” sorunları ile karşı karşıya olduğu kaydedildi.Bu arada insani gelişme kavramının alanına, sadece ekonomik değil, sosyal, kültürel ve sağlık gibi unsurlar da giriyor.        TÜRKİYE, İKİ BASAMAK YÜKSELDİ    Raporda, gelir düzeyindeki artışa rağmen, insani gelişmede yaşadığı zorlukların Türkiye'yi, 177 ülke arasında bu yıl, “Orta Düzeyde İnsani Gelişmeye Sahip” ülke konumuyla, 94. sıraya yerleştirdiği kaydedildi.Buna göre eski verilerle geçen yıl 88. sırada bulunan Türkiye, yeni endekse göre iki basamak yükselerek 96. sıradan 94. sıraya yükselmiş oldu.            TÜRKİYE'NİN KIYASLANMASINDA KULLANILAN TEKNİKLER...    Türkiye'nin, farklı cephelerde zorlukları bulunmasına rağmen, 1990'lı yıllardan buyana İnsani Gelişme Endeksi içindeki yerinin ”belirli düzeyde yükseldiği” vurgulanan raporda, geçen yıl 88. sırada bulunan Türkiye'nin, bu yıl 94. sıraya gerilediği, ancak iki yıl öncesinin rakamlarının, teknik sebepler nedeniyle doğrudan kıyaslamada kullanılamayacağı kaydedildi.Raporda, Türkiye'nin iki yıl öncesine, 2003 yılına ait verilerinin teknik olarak doğrudan kıyaslanamamasına neden olarak da, bu yılki daha güncelleştirilmiş endekste, “ortalama ömür beklentisi ve AİDS hastalığının” etkilerinin de yeni değerlendirmeye katıldığı vurgulandı.    UNDP raporunda, yeni veriler kullanılmasaydı, Türkiye'nin geçen yılki sıralamasının 96. olacağı ve buna göre bu yılki 94. sıranın yükselişi ifade ettiği kaydedildi. Türkiye'nin iki sıra ilerlemesinde, kişi başına gelir düzeyindeki artışın etkisi bulunuyor.  Bu arada Türkiye'nin Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi Hasılası'nın arttığı, ancak Belize, Çin, Dominik, Grenada ve Ekvador gibi ülkelerin bu yılki yeni endekse göre bazı boyutlarda ilerleme kaydetmesi nedeniyle, Türkiye'nin olması gerekenden daha aşağı bir düzeyde yer aldığı bildirildi.    TÜRKİYE'YE İLİŞKİN GELİŞMİŞLİK VERİLERİ...    Bu yılki rapora göre, Türkiye'de ortalama ömür beklentisi 68.7, bu düzey de Türkiye'yi 100. sıraya koyuyor.Türkiye, okula kayıt olma açısından ise okula gidebilecek nüfusun kayıtlaşma düzeyinin yüzde 68 olmasıyla 111. sırada yer alıyor.Satın Alma Gücü (SGP) paritesine göre 6 bin 772 dolarlık Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi Hasılası yönüyle değerlendirildiğinde ise Türkiye, 75. sırada yer alıyor.Yoksulluk sıralamasına bakıldığında da Türkiye, 103 gelişmekte olan ülke arasında 19. sırada, cinsiyet-yetki kategorisinde kadınların sosyal yaşamda yer almaları açısından Türkiye 140 ülke arasında 76. sırada yer alırken, kadınların parlomentodaki sandalyelerin yüzde 4.4'üne sahip olduğu, mesleki ve teknik işlerin yüzde 30'una kadınların sahip olduğu, ayrıca kadınların, yönetici düzeydeki işlerde yüzde 6 oranında istihdam edildiği vurgulandı.    YENİ RAPORDAKİ GENEL TESPİTLER...       Farklı boyutları içeren insani gelişme endeksinin sadece gelir düzeyini temsil etmediği belirtilen raporda, kalkınmanın, “genişleyen halkın tercihlerinin bir süreci” haline geldiği vurgulandı.İnsani gelişme endeksi'nin, gelir, eğitim ve sağlık gibi üç boyutu bulunduğu ifade edilen raporda, endeksin, gelirin ötesinde bir gelişmişlik sıralaması yaptığı ifade edildi.İnsani gelişmenin farklı boyutlarına endekste vurgu yapıldığı anlatılan raporda, yüksek gelire sahip olmak demenin, mutlaka “çocuk ölümleri ve okula yazılma” gibi diğer insani gelişme boyutlarını değiştirebileceği anlamına gelmemesi gerektiği bildirildi.    SIRALAMADA GERİLEYEN ÜLKELER    2005 İnsani Gelişme Endeksi'ne göre, dünya üzerinde 460 milyon kişiyi temsil eden 18 ülkenin, sıralamada 1990 yılından daha düşük bir düzeye geriledikleri tespiti yapılan raporda, bu ülkelerin 13'ünün Aşağı Sahra bölgesindeki Afrika ülkelerinden, 5'inin de eski Sovyetler Birliği ülkelerinden oluştuğu kaydedildi.Raporda, yoksulluğun üstesinden gelinmesi ve 2000 yılındaki BM zirvesinde dünya liderleri tarafından ortaya konulan, yoksulluğun 2015 yılına kadar yüzde 50 oranında azaltılması hedefine yönelik, “yoksul ülkelere daha çok yardım, gelişmekte olan ülkelerin ihracatının önündeki engelleri kaldırmaya” yönelik, ticaret sistem ve güvenlik konularında daha sıkı işbirliğini içeren tavsiyeler de yer alıyor.ZAMAN AZALIYOR BM Kalkınma Programı (UNDP) Başkanı Kemal Derviş, “Dünyanın aşırı yoksulluğa son vermek için bilgisi, kaynakları ve teknolojisi var, ancak zamanımız giderek azalıyor” dedi.Derviş, 2005 İnsani Gelişme Raporu çerçevesinde yaptığı açıklamada, “Bu İnsani Gelişme Raporu bize açık bir uyarıda bulunuyor. Binyıl Kalkınma Hedefleri'ne ulaşılabileceğini biliyoruz, fakat işler şimdi olduğu gibi giderse, Milenyum Bildirgesi ile verilen sözler tutulamayacak” ifadesini kullandı.    Kemal Derviş, “G8 ülkelerinin yardımları artırma konusunda verdiği sözlerin tutulacağını ve yardımların da en kısa zamanda ve en iyi sonuçları alacak şekilde gerçekleştirileceğini umuyoruz” dedi. Rapora göre, aşırı yoksulluğu gidermek için daha çok yardım, yoksul yanlısı ticaret reformu ve uzun vadeli barış kurma çabası gerekiyor.Norveç'in en üst sırada, Nijerya'nın da en alt sırada yer aldığı 2005 İnsani Gelişme Endeksi tespitlerine göre, adaletsiz ticaret politikaları, dünyanın en yoksul ülkelerindeki milyonlarca kişinin yoksulluk çemberinden çıkmasını engellerken eşitsizliğin de devam etmesine neden oluyor.         TARIMSAL DESTEK VE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE YARDIM...         Raporun tespitlerine göre, gelişmiş ülkelerde aşırı üretim için yapılan tarım destekleri günde 1 milyar Amerikan Doları iken gelişmiş ülkelerin kalkınmakta olan ülkelere yaptığı toplam yardım sadece yılda 1 milyar Amerikan Doları düzeyinde.Zengin ülkelerde kişi başına gelir 6.070 dolar artarken, zengin ülkelerden yoksullara kişi başına yardım miktarı 1 dolar düştü   BİNYIL KALKINMA HEDEFLERİ...    Binyıl Kalkınma Hedefleri, 2015 yılına kadar aşırı yoksulluğun yarı yarıya azaltılmasını, çocuk ölüm oranlarının üçte iki oranında azaltılmasını ve dünyadaki tüm çocukların ilkokula gitmesini öngörüyor.    1990'LARIN İNSANİ GELİŞME SİCİLİ...    İnsani gelişme sicilinin yer aldığı rapordaki tespitlere göre,  1990'dan bu yana 130 milyon insan aşırı yoksulluktan kurtuldu.2.5 milyar insan halen günde 2 dolardan az parayla yaşamak durumunda, 1990'larda yoksulluğun azaltılması süreci yavaşladı.Senede 2 milyon daha az çocuk ölümü varken, halen her sene 10 milyon önlenebilir çocuk ölümü gerçekleşiyor.30 milyon daha fazla çocuk okullara kaydoldu, ancak halen 115 milyon çocuk okula gidemiyor.1.2 milyar insan temiz suya erişim kazandı. 1 milyardan fazla insan halen güvenli suya erişime sahip değil, 2.6 milyar insan sağlıklı koşullara erişemiyor. Toplam olarak neredeyse 900 milyon nüfusa sahip olan 50 ülke, Binyıl Kalkınma Hedefleri'nin en az bir tanesi konusunda geri kalmış durumda. Bu ülkelerin 24'ü Afrika kıtasının güneyinde bulunuyor. Toplam 1.2 milyar nüfusa sahip olan diğer 65 ülke ise 2040 yılına dek en az bir adet Binyıl Kalkınma Hedefi konusunda geri kalma riski taşıyor. Başka bir deyişle, hedefe bir kuşak boyunca daha ulaşamayabilirler. Yoksulluğu azaltma hedefi çerçevesinde, şu andaki eğilimler devam ederse 2015'de aşırı yoksulluk koşullarında yaşayan 827 milyon kişi olacak. Bu rakam, kabul edilen Binyıl Kalkınma Hedefleri'ne ulaşılması durumundakinden 380 milyon daha fazla, 1.7 milyar kişi ise günde 2 ABD Doları ile yaşıyor olacak.     ÇOCUK ÖLÜMLERİNİ ÜÇTE İKİ AZALTMA HEDEFİ     Şu andaki eğilimler böyle devam ederse, beş yaşın altındaki çocuk ölümlerini azaltma hedefi 2045 senesinde, yani hedef olan 2015 senesinden 30 yıl sonra gerçekleştirilebilecek. Önümüzdeki 10 yıl boyunca, hedefi yerine getirememenin toplam insani maliyeti 41 milyon daha fazla çocuğun ölümü olarak ifade ediliyor.Tüm çocukların ilkokul eğitimi alması hedefi içinde 2015 senesinde, halen 47 milyon çocuk okula gidemeyecek, bunların 19 milyonu Afrika'nın güneyindeki ülkelerden olacak.Temiz suya ve sağlıklı koşullara erişimin geliştirilmesi hedefi çerçevesinde, şu andaki eğilimler sürerse 2015 yılında, temiz içme suyuna sahip olmayan bir milyar kişinin yarısının temiz suya erişmesi mümkün olmayacak, bu hedefe ulaşılabilmesi için 210 milyon kişinin daha temiz içme suyuna kavuşturulması gerekecek. Çoğu Afrika'nın güneyindeki ülkelerde olmak üzere 2 milyardan fazla kişi 2015 yılında hala sağlıklı koşullara erişime sahip olmayacak.Son 15 yıl boyunca, gelişmekte olan ülkelerdeki insanlar ortalama olarak daha sağlıklı koşullara sahip oldu, daha iyi eğitim olanaklarına kavuştu ve daha az yoksullaştı, aynı zamanda çok partili bir demokrasi sisteminde yaşama olasılıkları da arttı.Kalkınmakta olan ülkelerdeki ortalama yaşam süresi, yıllık olarak 2 milyon daha az çocuk ölümü ile birlikte iki yıl daha yükseldi. Bu esnada, 30 milyon daha az çocuk okuldan mahrum kaldı ve 100 milyondan fazla kişi aşırı yoksulluktan kurtuldu. 1995'den bu yana 1.2 milyon insan temiz su kaynaklarına sahip oldu ve son 10 yılda kalkınmakta olan ülkelerde okuma yazma oranı yüzde 70'den yüzde 76'ya çıktı.    AŞIRI EŞİTSİZLİK İLERLEMEYİ YAVAŞLATIYOR...    Rapor, aşırı eşitsizliğin, Binyıl Kalkınma Hedefleri ve daha geniş kapsamlı insani gelişme hedeflerine doğru kaydedilen herhangi bir ilerlemenin frenlenmesine sebep olduğunu savunuyor. Rapora göre, dünya nüfusunun en yoksul yüzde 40'ı günde 2 ABD Dolarından daha az parayla geçiniyor, bu da bütün dünyadaki toplam gelirin sadece yüzde beşine karşılık geliyor. Rapordaki tespitlere göre, adil olmayan ticaret politikaları kalkınmakta olan ülkelere zarar veriyor. Yüksek gümrük duvarları ve zengin ülkelerin tarım destek politikaları, milyarlarca kişiyi insani gelişmeden uzak tutuyor. 
    Etiketler:

    EN ÇOK OKUNAN HABERLER

      Sayfa Başı