"Noyan Doğan" hakkında bilgiler ve tüm köşe yazıları Hürriyet Yazarlar sayfasında. "Noyan Doğan" yazısı yayınlandığında hemen haberiniz olması için Hürriyet'i takip edin.
Noyan Doğan

Danıştay’ın onayladığı bireysel emeklilikteki stopaj kesintisi

Bİreysel emeklilik sisteminden erken ayrılmalarda, anaparanın tamamından değil de sadece getirisinden yüzde 15 stopaj kesilebileceğine yönelik mahkeme kararını, Danıştay da onayladı. Böylelikle, bugüne kadar sistemden erken ayrılmış olanlar ile bundan sonra erken ayrılmayı düşününler açısından konu yeni bir boyut kazanmış oldu. Ama halen kafalarda ciddi soru işaretleri var.

Şunu belirteyim... Son bir-iki hafta içinde bu konuda yazan meslektaşlarım gibi ben de Maliye Bakanlığı’nın artık bir şeyler yapması gerektiğine sonuna kadar katılıyorum. Nitekim, Ocak ayında yine bu köşede, “Maliye Bakanlığı’nın ayıbı” başlıklı yazımda, aynen şu görüşleri savunmuştum: “Maliye Bakanlığı, stopaj ile ilgili konuda ya uygulamanın arkasında durup, doğru olduğunu hukuk yoluyla savunacak. Ya da, uygulama yanlışsa ve hukuka aykırı ise, kanunun maddelerini değiştirecek.”

Evet, Maliye’nin, yamalı bohça haline gelen stopaj konusuna müdahil olması gerektiği bir gerçek. Ancak kimi kesimler tarafından göz ardı edilen bir başka gerçek daha var. Bu gerçeği görebilmek için de resmin tamamına bakmak gerekiyor. Stopaj kesintisi de resmin bütününü değil sadece küçük bir bölümünü oluşturuyor.

Daha iyi anlaşılması açısından konuyu basit bir örnekle anlatayım. Ama önce, iki önemli unsurun altını çizeyim, sonra örneğe geçeyim. Bir... Bireysel emeklilik, küçük tasarrufların; en az 10 yıl olmak üzere, 20 hatta 30 yıllık değerlendirildiği bir yatırım enstrümanı. İki... Sistemin en önemli özelliği ise, vergi teşviki. Bundan dolayı da bireysel emekliliğin vergi boyutu üç aşamadan oluşuyor.

Fonun getirisi stopajdan muaf 

Şimdi gelelim örneğimize. Ahmet Bey, aylık 100 lira katkı payı ödeyerek, bireysel emeklilik sistemine giriyor. Bir kurumda ücretli çalıştığı için, vergi teşvikinden yararlanıyor ve her ay yatırdığı 100 liranın 25 lirasını bu sayede geri alıyor. Böylece cebinden 75 lira çıkıyor ama yatırıma yönlenen tutarı, 100 lira oluyor.
Yatırdığı paralar da emeklilik şirketleri tarafından yatırım fonlarında değerlendiriliyor. Ahmet Bey, fonlardan elde ettiği kazanca ise hiçbir stopaj ödemiyor. Yani, birikimlerin değerlenmesinde de vergi teşvikinden yararlanıyor.

Ve Ahmet Bey, iki sene sonra sistemden ayrılmak istiyor. Oysa en az 10 yıl sistemde kalması ve 56 yaşında da emekli olması gerekiyor. Zaten bu gerekçeyle, hem katkı payı ödemesinde hem de fonların değerlendirilmesinde vergi teşvikinden yararlanabiliyor.

Bu iki sene içinde de Ahmet Bey’in cebinden bireysel emeklilik için 1.800 lira çıkıyor ama vergi teşvikinden yararlandığı için yatırıma giden tutarı, 2 bin 400 lira oluyor. Diyelim ki, iki sene sonunda yatırdığı ve elde ettiği getiri ile birlikte toplam birikimi 3 bin liraya ulaştı.

Sistemden erken çıktığı için yüzde 15 stopaj kesilerek Ahmet Bey’e, 2 bin 550 lira ödeniyor.

Halbuki Ahmet Bey, sistemde 10 yıl kalsaydı bu kesinti yüzde 10 olacaktı. 56 yaşını bekleseydi stopaj kesintisi yüzde 3,75 olacaktı ki, bu kadar düşük kesinti hiçbir yatırım enstrümanında yoktur.

İşte, mahkeme bu uygulamanın yanlış olduğuna karar vermiş ve Danıştay’da bunu onaylamış. Bunlar olurken de Maliye hiç sesini bile çıkarmamış. Buna diyecek bir şey yok.

Erken ayrılmanın cezası

Ancak resmin bütününe baktığımızda ortaya şöyle bir tablo çıkıyor. Bir tarafta uzun vadeli düşünüp, yıllarca para yatıran, her türlü vergi teşvikinden yararlanan ve 56 yaşında emekli olan bir kesim… Diğer tarafta, yine her türlü vergi teşvikinden yararlanan, üste üstlük sistemin yapısı gereği tüm yatırım enstrümanlarından çok daha fazla getiri elde eden, ama iki-üç yılda sistemden ayrılan bir kesim. Şimdi sorarım… Bu iki kesim arasında hiç mi fark olmayacak? 20-30 yıllık bir sistemden, üç-dört yılda çıkmanın bir bedeli olmayacak mı?

Son olarak şunu da söyleyeyim. Bugün sistemde 2,5 milyon katılımcı var. Bunun yüzde 40’ı katkı payı ödemlerinde vergi teşvikinden yararlanıyor. Yüzde 60 ise, bu imkanı kullanmıyor. Kimi emekli ve ev hanımı olduğu için kullanmıyor… Kimi ise umursamıyor, üzerine düşmüyor. Ama, getiriye uygulanan stopaj avantajından tüm kesimler yararlanıyor.

Açıkça söyleyeyim… Stopaj konusundaki tartışma devam ederse; korkum odur ki, Maliye Bakanlığı’nın tepesi atıp, “zaten vergi avantajından çok kişi yararlanmıyor, yetmiyor bir de davalarla uğraşıyoruz” deyip, vergi teşvikini kaldırması. Ya da fon getirilerine tanınan avantajı geri alması. İşte o zaman, birkaç yüz kişi yüzünden sistemdeki milyonlarca kişi cezalandırılmış olur.
X