Cumhuriyetin havuz problemi

Başbakan, Rize’de kadınlar ve erkekler için ayrı ayrı olimpik havuz yapılacağını açıklayınca aklıma Atatürk’ün ‘Karadeniz Havuzu’ geldi.

Naci Cem Öncel
31 Ağustos 2013 - 23:23:44

14 Nisan 1925 tarihli oturumda Ziyaeddin Efendi, hükümeti eleştirirken Meclis’e şöyle sesleniyordu: “Hürriyet-i içtimaiye namına yapılan rezaletlere müsamaha etmek… yetmiyormuş gibi, bu yazın İstanbul civarında Filorya denilen yerde… çıplak erkek ve kadınlar birlikte deniz hamamlarında icrayı ahenk etmişlerdir. Hem de resmen ruhsat verilmiştir.” Söz konusu ‘icraat’ aslında deniz hamamlarında değil plajlarda gerçekleşmişti. Deniz hamamı ‘küçük bir iskeleyle karaya bağlı, dört tarafı kapalı ama ortası açık, tahtadan bir deniz havuzuydu. Yüzlerce yıldan beri sahillerde kadınlar ve erkekler için ayrı ayrı kurulurdu. İstanbul’da işgal askerleri sahillerde denizin tadını çıkarırken, 1920’de Rusya’dan kaçan on binlerce mülteci İstanbul’a sığındı. İşte bu Ruslar, Florya’daki plajlardan kadınlı-erkekli denize girmeye başladılar. Ama bunu sadece zevk için değil aynı zamanda yıkanmak ve bitlerden kurtulmak için mecburen yapıyorlardı! İstanbul halkı, büyük bir merakla bu yeni plaj hayatını ‘yakından incelemeye’ başladı. Kısa bir süre sonra merak, gönüllü katılıma dönüştü. Yani aslında, İstanbul’daki ‘rezalet’in arkasında bilinçli bir politika değil mütareke yıllarının, Rus göçünün toplumsal etkileri vardı. Bununla birlikte yeni rejimin kadınlı-erkekli yüzmeye karşı olmadığı kısa zamanda belli olacaktı. Hem de denizden çok uzak bir yerde, bozkırın ortasında, Ankara’da!

BOZKIRDAKİ MARMARA VE KARADENİZ

1925 yılının bahar aylarında ‘Gazi Hazretleri’ Orman Çiftliği’nin kurulması heyecanını taşıyordu. Atatürk, modern tarım ve hayvancılık için örnek model olacak bu çiftliğin su ihtiyacının karşılanması amacıyla iki havuz yaptırdı: Marmara ve Karadeniz! Havuzlar, adını taşıdıkları denizlerle aynı biçimi taşıyorlardı. 1930 yılında tamamlanan Karadeniz Havuzu, halkın yüzebilmesi için kullanılmaya başlandı. Hatta etrafı heykellerle süslenen bu havuzun ‘Samsun’a denk düşen noktasına bir atlama kulesi bile yapılmıştı. 1931’de İstanbul Büyükdere’de yapılan ahşap havuzla yüzücüler Boğaz’daki ‘gerçek’ Marmara sularında yüzme imkânına kavuşacaktı. Aslında birkaç yıl önce, bu sahildeki deniz hamamlarından çevre halkı şikâyetçi olmuştu: Çünkü içkili gazinolarla erkek ve kadın bölümleri birbirine çok yakındı. Halkın bu şikâyeti Atatürk’e nakledildiğinde o, kadın ve erkek ayrımının tamamen kaldırılarak ortak ve açık bir plaj yapılmasını emredince sorun çok farklı bir şekilde çözülmüş oldu! 1935 yılında faaliyete geçen Florya’daki Deniz Köşkü’nün komşu plajında Atatürk ve yakınları halkla yan yana yüzüyorlardı. Önderin dergilerdeki mayolu resimleri, tüm ülkeyi kadın-erkek, genç-yaşlı demeden plajlara, yüzmeye davet ediyordu adeta. Artık deniz hamamlarına ve tahta perdelere ihtiyaç yoktu. İstanbul’da Salacak’tan Fenerbahçe’ye, Yörük Ali’den Süreyya’ya, İzmir’de Çeşme’ye kadar plaj kültürüyle birlikte yüzme de yayılmaya başladı. 1934’teki ilk yüzme milli takımında iki de bayan yüzücü vardı. 1937’de Moda Deniz Hamamı’nın bir bölümündeki havuzda milli takımımız Macaristan’la yarışmıştı. 1943 yılında İstanbul Ortaköy’de (bugün gece kulüplerinin bulunduğu noktada) betondan yapılan özel Lido havuzu hizmete girse de, 1945 yılındaki Meclis görüşmelerinde Osman Şevki Uludağ dertliydi. Bursa’daki havuz kapatılmış, Gençlik Parkı’ndaki havuzda yüzmek sıhhi nedenlerle yasaklanmıştı. “Gençler ne kadar yazık ki koskoca memlekette hiçbir havuza malik değildir… Kala kala elimizde bir tek Karadeniz Havuzu kalmıştır” diyor, ancak her yıl yüzme yarışlarının yapıldığı bu havuzdaki suyun teknik sorunlar nedeniyle mikroplu olduğunu anlatıyordu.

SESSİZ HAVUZLAR

Halkın kullanımına açık olsa da gerçek bir yüzme havuzunun alt yapısına sahip olmayan Karadeniz Havuzu 1945-51 arasında bakımsız haldeyken, 1952 yılında 17 bin 500 liralık tahsisatla onarılmıştır. Ayrıca halkın rahatça gidip gelmesi için otobüs seferleri de konmuştur. Ancak havuz masraflı iştir: 53 yılında 25 bin lira masrafa karşılık 16 bin lira gelir getirmiştir. Yıllar içinde unutulan Karadeniz Havuzu, 1981 yılında Atatürk Orman Çiftliği arazisine yapılan Devlet Mezarlığı’nın parçası olarak gündeme gelir! Milli Mücadele’de ve sonrasında benzersiz hizmetler vermiş isimler şüphesiz en üst derecede saygıyı hak ediyor. Ama yeşili ve toplumu canlandırmak için kurulan Orman Çiftliği’nin havuzlarına çöken kabir sessizliği, Atatürk’ün projesindeki asıl amaçtan ne kadar uzakta olduğumuzun göstergesi gibi. Bir de meselenin diğer yüzü var tabii… 1925 yılında Ziyaeddin Efendi’ye kürsüden cevap veren Mazhar Müfit Bey’in Florya Plajı açıklamaları birkaç cümle sonra ateşli bir ‘laiklik’ tartışmasına dönüşmüştü. 88 yıl sonra ‘hâlâ’ yaşam tarzları ve kadın bedeni üzerinden laikliği tartışmak geçmişe ne kadar yakın olduğumuzu anlatıyor sanki. Hangi görüşte olursak olalım geçmişe takılınca kafesteki deney kobaylarına benzemiyor muyuz? Hızla geleceğe koştuğumuzu sanırken bir bakmışız ki yerimizde sayıyoruz.

Yayınlanma Tarihi : 01 Eylül 2013 - 01:28:00
Etiketler:


    EN ÇOK OKUNANLAR

      Koç Burcu
      21 Mart - 20 Nisan

      Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

      Boğa Burcu
      21 Nisan - 20 Mayıs

      Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

      İkizler Burcu
      21 Mayıs - 20 Haziran

      Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

      Yengeç Burcu
      21 Haziran - 22 Temmuz

      Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

      Aslan Burcu
      23 Temmuz - 23 Ağustos

      Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

      Başak Burcu
      24 Ağustos - 23 Eylül

      Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

      Terazi Burcu
      24 Eylül - 23 Ekim

      Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

      Akrep Burcu
      24 Ekim - 22 Kasım

      Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

      Yay Burcu
      23 Kasım - 21 Aralık

      Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

      Oğlak Burcu
      22 Aralık - 20 Ocak

      Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

      Kova Burcu
      21 Ocak - 18 Şubat

      Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

      Balık Burcu
      19 Şubat - 20 Mart

      Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün