"Noyan Doğan" hakkında bilgiler ve tüm köşe yazıları Hürriyet Yazarlar sayfasında. "Noyan Doğan" yazısı yayınlandığında hemen haberiniz olması için Hürriyet'i takip edin.
Noyan Doğan

Bireysel emeklilikte Maliye Bakanlığı’nın ayıbı

BİR süredir okuyuculardan e-posta yağmuruna tutuluyorum. Konu, bireysel emeklilik ve hayat sigortasında erken ayrılmalardaki stopaj kesintisi ile ilgili.

Çünkü bu konuda yeni bir mahkeme kararı daha çıktı. Böylece mahkemenin, yapılan kesintinin doğru olmadığına yönelik karar sayısı da iki oldu. Haliyle de kafalar karıştı. Nitekim, bu konuya geçtiğimiz haftalarda Şükrü Kızılot Hocam da köşesinde değindi.
Gelelim detayına. Bireysel emeklilik sisteminde, 10 yıl boyunca katkı payı ödemeden ayrılmalarda, toplam birikim üzerinden yüzde 15 stopaj kesintisi yapılıyor. 10 yıl boyunca katkı payı ödemekle birlikte, emeklilik hakkını kazanmadan sistemden ayrılmalarda ise yüzde 10 kesinti yapılıyor. Emeklilik hakkı kazandıktan sonra ise, sadece yüzde 3.75’lik bir stopaj kesintisi oluyor.
Peki, bu kesintilerin nedeni ne? Malumunuz üzere bireysel emeklilik uzun vadeli bir tasarruf enstrümanı. Kişilerin bu sisteme girmesi için de başka hiçbir yatırım enstrümanında olmayan vergisel avantajlar tanınmış. En basit haliyle, aylık 100 lira yatıran, vergi teşviki sayesinde bu 100 liranın, 25 lirasını geri alabiliyor. Yani, ciddi bir vergi teşviki var. Bir taraftan sadece bu yatırım enstrümanında vergi avantajı olması. Diğer taraftan bireysel emekliliğin ancak uzun vadede elle tutulur getiri imkanı sağlaması nedeniyle, sistemden erken ayrılmaları caydırmak için de stopaj kesintileri getirilmiş. Daha açık bir anlatımla, kanun koyucu; her ay vergi teşvikinden dolayı ciddi bir avantaj sağlayıp, üç sene sonra da ‘sıkıldım artık, verin şu birikimimle birlikte getirisini de ben gideyim’ denmesini istememiş.
Yeri gelmişken şunu de belirteyim... Kamuoyunda yanlış bir algı var. Zannediliyor ki, erken ayrılmalarda yapılan bu stopaj kesintileri, bireysel emeklilik şirketlerinin kasasına giriyor. Emeklilik şirketleri bu kesintileri olduğu gibi Maliye Bakanlığı’na aktarıyor.

Emeklilikte stopaj kesintisi

Gelelim, mahkeme kararlarına. Bu kararlardan biri 2009 yılına ait. Detayını da aktarayım. 2003 yılında hayat sigortası yaptıran bir vatandaş, üç yıl sonra ayrılma kararı alıyor. Emeklilik şirketi de, yüzde 15 stopaj kesintisinden sonra sigortalıya birikimini ödüyor. Ancak sigortalı, bu uygulamanın haksız olduğu ve yatırılan ana paradan değil, sadece getirisinden kesinti yapılabileceği gerekçesiyle dava açıyor. Mahkeme de ana para dahil ödenen tutarın tamamından yapılan kesintinin hukuka aykırı olduğuna, sadece elde edilen getiriden stopaj kesilebileceğine karar vererek, sigortalıyı haklı buluyor. Fazla kesilen tutarın da sigortalıya iade edilmesini istiyor.
Benzer bir mahkeme kararı da 2010’un Ekim ayına ait. 2007 yılında sigorta yaptırıp, 2009 yılında ayrılan ve yüzde 15 stopaj kesintisine tabi tutulan bir başka sigortalı, haksızlığa uğradığı gerekçesiyle dava açıyor. Mahkeme yine aynı yönde karar veriyor... Yatırılan ana paradan kesinti yapılamaz, sadece elde edilen gelir stopaja tabidir.

Yamalı bohça

Lafı fazla uzatmaya gerek yok. Durum şudur. Bireysel emeklilik kanununun özellikle Maliye ile ilgili bazı maddelerini mahkemeler hukuka aykırı bulmakta, her dava açan kişiyi de haklı görmek. Argo tabiri ile, bireysel emeklilikteki stopaj konusu yamalı bohçaya döndü. Kimse kusura bakmasın ama bu durum, Maliye Bakanlığı’nın ayıbıdır. Ayıbıdır çünkü, kanunun kendisi ile ilgili maddelerinin arkasında durmamaktadır. Ayıbıdır çünkü, açılan bu davaların hiçbirine katılmamış, uygulamayı savunmamış, seyirci kalmıştır.Kimi okuyucular, gönderdikleri e-postalarda, bu konuda neden bireysel emeklilik şirketlerinin sesinin çıkmadığına değinip, şirketleri eleştiriyorlar. Seslerinin çıkmamasının nedeni, bu konunun bireysel emeklilik şirketleri ile bir alakasının olmaması. Tek alakaları, kesintileri, Maliye adına yapmaları. Kesilen stopaj oranının, kesintinin hukuka aykırı olup olmadığının emeklilik şirketlerini ilgilendiren hiçbir tarafı yok. Konunun tek bir muhatabı var... O da Maliye Bakanlığı.

Herkes dava açabilir

O nedenle de Maliye Bakanlığı, stopaj ile ilgili konuda ya uygulamanın arkasında durup, doğru olduğunu hukuk yoluyla savunacak... Ya da, uygulama yanlışsa ve hukuka aykırı ise, kanunun maddelerini değiştirecek. Kısacası, mutlaka bu konuda bir önlem alacak. Çünkü, bu haliyle hem bireysel emeklilik sistemi, hem de sistemdeki şirketler töhmet altında kalıyor.
Son olarak okuyucuların merak ettiği konuya da değineyim. Bireysel emeklilik ya da hayat sigortasından erken ayrılıp da, yüzde 15 stopaj kesintiyle haksızlığa uğradığına inanan herkes; hukuki şartlar da uygunsa, fazla kesintinin iade edilmesi için dava açabilirler.
X