Gündem Haberleri

GÜNDEM

    BİR AT İÇİN, KRALLIĞIM: III. RICHARD SADECE İKTİDARI SEVDİ Bir zamanlar 70 cent'e muhtaç olan ülkemiz gibi, savaş alanında tek bir at için kavranıp dünya

    Hürriyet Haber
    13 Eylül 2000 - 00:00Son Güncelleme : 13 Eylül 2000 - 00:01

    BİR AT İÇİN, KRALLIĞIM: III. RICHARD SADECE İKTİDARI SEVDİ Bir zamanlar 70 cent'e muhtaç olan ülkemiz gibi, savaş alanında tek bir at için kavranıp dünya edebiyatının en büyük adamlarından birine esin kaynağı olan, iki senelik bir kral: III. Richard (1452-1485)...Efendim, W.Shakespeare'in "III. Richard" tragedyasına konu olan zât-ı muhterem, Richard of York'un küçük oğlu. İngiltere kralı (1483-1485) olmadan önceki resmi unvanı, Glouchester Dükü. "C'est a dire", şu andaki York Dükü Prens Andrew -yani, Kraliçe'nin ikinci oğlu- ile skandallar kraliçesi ve York Düşesi Fergie'nin ağababası!...Kardeşi, İngiltere Kralı Edward IV devrinde sivrildi. 1478'de öbür kardeşi George of Clarence'in idamından sonra nüfuzunu artırdı. Özellikle, Edward IV'ün çocuklarına "vasi" tayin edilmesi, etkisini pekiştirdi. Kral ölünce, rakip Woodville sülalesine yeğlenerek, "naip" oldu.Çevresinin kışkırtmaları onu, ne pahasına olursa olsun, tahtı elde etme ihtirasına yöneltti. Saray adamlarının bu acımasız süreçte büyük rolü olduğu söylenir.İstikbalin III. Richard'ının bir dizi saray entrikalarının ilki, küçük Edward V'i ve kardeşini zindana attırmak oldu. Üstelik, ikisini de "piç" ilan ettirdi. Ve de üstelik, kral olunca, -vasisi olduğu- yeğenlerini öldürttü.Bu meşum cinayetleri, III. Richard'ın sadece iki yıllığına da olsa, tahta çıktığında, hükümranlığını ancak kanlı bir istibdatla yürütebilmesine yol açtı. Tarihçiler, tamamen erdemsiz olmadığını söylüyor, bir taraftan. Ama, "iktidar uğruna ne mümkünse yapılır" fikrinin temsilcisi olmaktan kurtulamadı.İşte bu özelliğidir ki, Başar Sabuncu'nun, yine W.Shakespeare'in oniki oyunu ve beş sonesinden derlediği "Bir Ata, Krallığım" oyununun ana eksenini oluşturdu. Asırlar boyu hatırlanan "My kingdom for a horse!" sözü, III. Richard'ın kişisel tragedyasının son cümlesidir. Yolsuzluk, irtikap, ihanet, entrika insanoğlunun zaafları. Hele, kazara iktidarı ele geçiren kişilerin. B.Sabuncu'nun derlemesi, bu açıdan çok anlamlı. Efendim, son sözümüz şöyle:III. Richard'ın kısa krallığının sonu, Lancaster hanedanının varisi Henry Tudor (Kraliçe Büyük Elizabeth I'in dedesi) İngiltere'ye çıkartma yapınca son bulur. O çok ünlü Bosworth Savaşı'nda yenilen III. Richard, öldürülür. Bu ölüm, aynı zamanda, İngiltere tarihinde Anjou sülalesinin sonu olarak zikrediliyor. Ancak, ansiklopedide Anjou maddesine baktım ve III. Richard'ın izine rastlayamadım. (Fena halde canım sıkıldı...)Son bir not: York ve Lancaster hanedanları arasındaki taht kavgasının yol açtığı iç savaş, İngiltere tarihinde "İki Gül Savaşları" (15. Yüzyıl) adıyla anılır. Sebebi var, var olmasına da, ne ters bir isim? Savaş ve Gül...Unutmadan... "My Kingdom for a horse"la ilgili bir de fıkra var:Efendim, Richard III'ün Londra'daki bir temsilinde, başroldeki aktör, "My kingdom for a horse!.." diye diye kıvranıyor. Çaresiz bir adet kral??? Seyirciler arasındaki bir adamcağız bu duruma çok üzülür. Ayağa kalkar ve dünya tiyatro tarihine geçecek soruyu sorar:"Would an ass do?" (Eşek olur mu?) Şimdi, aktör ne yapsın? O an, Shakespeare'in mezarında ters döndüğünü düşünmüş olmalı ki, kan beynine sıçramış. Yine de, pek bir şey belli etmemeye çalışarak, seyirciye dönmüş ve:"Tabii olur" demiş, "buyurun sahneye..."Hay ağzını öpeyim!..Bu öyküyü, Mülkiye'de okurken çok "sevgili" bir hocam anlatmıştı. O gün gülmeye başladım, hâlâ gülüyorum. Aktörün hazırcevaplığına da haset ediyorum. Yeryüzünde ne yetenekler var...Başar Sabuncu'nun "Bir Ata Krallığım"ı da, ülkemizin sekiz büyük müterciminin üstün yeteneklerinin hayranlık uyandıran bir seçki ile sunulmasına vesile olmuş: Orhan Burian, Sabahattin Eyüboğlu, Talât Halman, Berna Moran, İlhan Şahinbaş, Mina Urgan, Can Yücel, Başar Sabuncu. Ölümsüz Shakespeare'in oniki oyunundan seçilmiş yüze yakın alıntı ve beş sone'yi, dudak uçuklatan bir maharetle, zorbalık denen musibeti öğreten, bir terkibe dönüştürmek hangi babayiğidin harcıdır?"İktidar tutkusu -hayat- ölüm!"Hepsi bir arada.Sone'lere geçmeden, "talepkâr" hayranlarını anlatabilmek için çare arayan hanımlara minik bir tüyö sunalım. Müellifi, William Shakespeare; kaynak, Richard III.Kahramanları Richard III. İle Lady Anne.Richard, yalvarırcasına, soruyor: "Ümit ederek mi yaşayayım?"Lady Anne: "Ümit ederim, tüm insanlar böyle yaşar."Şimdi, soylu hanım red mi ediyor, yoksa icazet mi veriyor?Entrika yükü dağları tutmuş bir trajedide, ne lirik, tatlı bir esinti..."Bir Ata, Krallığım"ın tanıtım broşüründe belirtildiği gibi, oyunculuk üslubu ile görsel tasarıma yön veren kavramsal seçim ise doğrudan Shakespeare'in dizelerinde saklı:Gördüm anıtlarını nice görkemli çağınZamanın zalim eli yıkıp etmiş yerle bir;Başları göğe değen kuleler darmadağınVe sonsuz tunç ölümün gazabına köledir;Gördüm her şey bozulur, sonsuz sürüp gidemez,En sağlam devlet bile günün birinde çürür,64.SONE Türkçesi: Talat S.HALMANVazgeçtim bu dünyadan, tek ölüm paklar beni;Değmez bu yangın yeri, avuç açmaya değmez,Değil mi ki çiğnenmiş inancın en seçkini,Değil mi ki yoksullar mutluluktan habersiz,Değil mi ki ayaklar altında insan onuru,O kız oğlan kız erdem dağlara kaldırılmış,Ezilmiş, hor görülmüş el emeği, göz nuru,Ödlekler başa geçmiş, derken mertlik bozulmuşDeğil mi ki korkudan dili bağlı sanatın,Değil mi ki çılgınlık sahip çıkmış düzene,66.SONE Türkçe söyleyen: Can YÜCELMevsime güzellikler getiren yaz çiçeğiYaşar kendi belirli ömrünü, ölür sonra;Ama kötü bir illet bozar bozmaz çiçeğiŞanı maskara olur ne değersiz otlara.En tatlı şeyler ekşir kötü işler yaparak;Ottan çok daha iğrenç kokar çürüyen zambak.94.SONE Türkçesi: Talat S.HALMANKötü bilinmektense, iyisi mi kötü ol, Zaten lekeliyorlar kötü değilsen bile;Meğer ki hepten şuna inansınlar: Her yerdeHerkes kötüdür, hem de iktidar kötülerde.121.SONE Türkçesi: Talat S.HALMANAcıkan kösnü ruhu yakıp geçer boşunaUtanç mezbelesinde; zevk alıncaya kadarYalancıdır, kalleştir, susar kana ve cana,Azgın ve korkusuzdur; haindir, sert ve gaddar,Ama keyif sürünce birdenbire tiksinir:Delice istediği, öksesine girdi miNefret eder deliceNe tuhaf ki dünyada bunları bilenler çok;Cehenneme götüren cennetten hiç kaçan yok.129.SONE Türkçesi: Talat S.HALMANSıcaklardan korkma gayri, ne de kardan tipiden.Dürüldü ömür defterin sılaya göçtün mâdem.Gül gibi gençler nasipsiz,Olacağı bir avuç toz.Hırsızlıktan korkma gayri, geride kaldı beyler.Unut peyniri ekmeği, geçim derdine boş ver.Saltanat ün fayda etmez,Sencileyin bir avuç toz.CYMBELİNE-IV/2 Türkçe Söyleyen: Can YÜCELNe yaldızlı hükümdar anıtları, ne mermerÖmür süremez benim güçlü şiirim kadar;Seni pasaklı zaman pis bir mezara gömer,Ama satırlarımda güzelliğin ışıldar.55.SONE Türkçesi: Talat S.HALMAN... bizler ki düşlerin mayasından yaradılmışız,şuncacık bir adadır hayatımız, ağır uykularla çevrili..."Bir Ata, Krallığım" 1977'de ortalığı kasıp kavurdu. Aradan bir ay geçmeden, "Richard III" filmi vizyona girmez mi? Başar Sabuncu ile İngiliz yönetmen Richard Loncraine'in, ihtiraslarını dizginleyemeyen yöneticilerin dünyayı nasıl barbarlığa -15. Yüzyıl ya da çağımızda, pek farketmiyor- bulaştırdığını sergilemek gibi, ortak bir amaçta buluştuklarını düşünmüştüm.Richard Loncraine, Sir Laurence Olivier'den -ki, 1955'te Olivier III. Richard'ı hem yönetip hem de kralı canlandırmıştı- tam kırk sene sonra, Ortaçağ'ı 1930'ların Avrupa'sına taşıdı. İngiltere'nin önde gelen Shakespeare yorumcularından Sir Ian McKellen'in canlandırdığı III. Richard'ın, finalde, uçaklar, tanklar ve cipler arasında, "Bir at, bir at, bir ata krallığım" diye haykırışını tasavvur edebiliyor musunuz? İnsanın nefesi kesiliyor... Tanrı aşkına, bu İngilizler'in tiyatro adamlarının hepsi mi süper yetenek?Sir Ian McKellen'in bu yorumunun, "En İyi Erkek Oyuncu Felix" ödülü (1995) ile taçlandırıldığını, unutmadan, ekleyeyim.Richard III'ü bir yerlerde yakalarsanız, bırakmayın...Jülide ERGÜDER - 13 Eylül 2000, Çarşamba
    Etiketler:

      EN ÇOK OKUNANLAR

        Sayfa Başı