Beynimizi nasıl verimli kılarız?

Hürriyet Haber
22.03.2005 - 00:00 | Son Güncelleme :

Beynimiz demek nöronlar, yani sinir hücreleri demek. Beynimiz adeta bir sinir hücreleri ormanı gibidir. Nöronlar hem çoğalır hem de durmadan birbiriyle bağlantı kurar ve beynin çalışma kapasitesini ve verimini artırır.Beynimiz demek nöronlar, yani sinir hücreleri demek. Beynimiz adeta bir sinir hücreleri ormanı gibidir. Nöronlar hem çoğalır hem de durmadan birbiriyle bağlantı kurar ve beynin çalışma kapasitesini ve verimini arttırır.Fakat bu kendiliğinden olmaz, gözümüz kulağımız ve düşünmemizle, nöronlar arasında nitelikle bağlantılar giderek artar, beyin olgunlaşır ve değerlendirme gücü yükselir.Bu amaçla beynimizde bilinçi olarak durmadan yeni nöron bağlantıları (snapslar) kurmak için çalışmalıyız. Bunun için beynimizi biraz tanıyalım. Nöronun dış görünüşü, kabukla (miyelin) çevrili gövdesi (akson), ucundaki kökleri ve son derece çatallaşmış ve iğne kaplı dallarıyla (dendrit) ağaca benzer. Bu yapı her bir nöronun komşularıyla ya da beyindeki uzak ya da yakın hücrelerle temas kurmasını sağlayarak, bilgilerin sinir akımı ve sinir ileticileri halinde dolaşacağı ağlar oluşturur. Nöron ormanı, yeni ağaçların doğması (nörojenez) ve var olan ağları süsleyen dalların ve köklerin çoğalmasıyla gelişir. Ormana iyi bakmakAncak iyi bakılmış bir orman gibi, nöron ormanında da gelişim süresince budanmalar ve kesimler yapılır. Amansız bir rekabette sadece en sağlam dallar ve nöronlar ayakta kalacaktır. Böylece bunlar güçlendirilebilecek ve daha iyi kullanılabilecektir. Doğuştan kör sıçan yavruları karanlıkta kaldıklarında hiçbir zaman göremezler, çünkü beyinde görmeden sorumlu bölgelerinin uyarılmaya ihtiyacı vardır. Öte yandan, Londra’daki taksi sürücülerinin ise sürekli yol ezberlemekten dolayı hipokampları çok gelişmiştir. Ancak devamlı gürültüye maruz kaldıklarından işitme duyuları ise tersine örselenmektedir.6 yaşında beynin yüzde 95’i tamamBebek rahimde cenin halindeyken hücreler çoğalır ve hamileliğin 3. ila 6. ayları arasında sayıları zirveye ulaşır. Daha sonra gereksiz nöronlar yok edilir. Bu dönemde bu aşırı nöron çoğalmasını temizlemeyi engelleyebilecek herhangi bir faktör Ğörneğin, annenin alkol bağımlılığı- zihinsel sağlığı olumsuz etkileyebilir; nitekim günümüzde otizm, şizofreni gibi hastalıkların nöronların aşırı çoğalması ya da yeterince temizlenememesi gibi durumlardan kaynaklanabileceği düşünülüyor. Kısacası çocuk, uyarılar, denemeler ve çıraklık süreçleriyle gelişecek belli bir zihinsel potansiyelle doğuyor. Beyin araştırmacısı Jay Giedd, yaşları 4 ila 21 arasında değişen deneklerin beyinlerini MR’la inceleyerek bu gelişimi gözlemledi. Çocuk 6 yaşındayken beyin zaten yetişkin yaşta elde edeceği ölçünün yüzde 95’ine ulaşmış oluyor. Bağlantılar artırılmalıBu aşamada ikinci bir çoğalma evresi başlıyor; bu evrede nöron ormanının büyümesiyle bağlantılar da artıyor, gri madde kalınlaşıyor. Bu gelişim süreci kızlarda 11, erkeklerde ise 12 yaşındayken sona eriyor. Son etapta ise sıra bu olağanüstü beyin potansiyelinin olgunluk aşamasına geliniyor. Jay Giedd’in araştırmasına göre, 21 yaşına kadar kullanılmayan bağlantıların yüzde 0.7’si her yıl düzenli olarak yok ediliyor. En son noktada ise ergenlik gir maddenin yüzde 15’ini yok ediyor. Buna paralel olarak beyaz madde, 35 yaşına kadar büyüyecek olan miyelinin kalınlaşmasıyla çoğalıyor. Sinir fiberlerini çevreleyen bu koruyucu zar ne kadar kalınsa, sinir akışının iletimi de o kadar hızlıdır. Bundaki herhangi bir değişim skleroza, yani kireçlenmeye neden olur. Çocuklara kıyasla daha az bağlantıya, ancak daha fazla miyeline sahip olan ergenlerde öğrenme kapasiteleri daha düşük, ancak daha hızlıdır. Bu nedenle beynin çok bağlantı kuracak şekilde sürekli dış uyarılarla beslenmeli.Yetişkin olduklarında, yani belki 25 yaşına doğru beyinlerinde 100 milyar hücre, kortekste de 100 trilyon bağlantı olacaktır! Erken olgunlaşmaJay Giedd’in en önemli keşfi, nöron gelişimi ve budamasının aynı zamanda ve çizgisel bir doğrultuda olmadığını ortaya koymasıydı. Bunlar etap etap, bölge bölge, kafatasının arkasından önüne doğru ilerliyor, duyumsal-motor bölgelerde başlayıp rasyonel düşüncenin merkezi olan frontal kortekste sona ererek, bazı alanları diğer yerlere kıyasla daha erken olgunluğa ulaştırıyorlar. Nöron ağları, riskleri değerlendirmemizi, davranışlarımızın sonuçlarına katlanmamızı, plan yapmamızı, öncelikleri belirlememizi, felsefe yapmamızı... kısacası bizi sağduyulu olgunluğa ulaştıracak her tür davranış ve düşünceleri geliştirmemizi sağlıyor. Ancak bunları zamanında kullanmak gerekir. En az 11 ila 21 yaş arasında beyin kullanılan nöron ve bağlantıların çoğalacağı, diğerlerinin ise öleceği kritik bir dönem yaşıyor. Sonuç olarak, sürekli televizyonun karşısında oturan ergen, sadece televizyona çakılıp kalmaya yarayan nöronları geliştirebilecektir!Özetle nöronların yapımı ve gelişim programı genlerimizde kodlanmışsa, buradaki çalışmaların niteliği ise tamamen eğitim ve çevreye bağlı olacaktır. Bu nedenle beynimizi sürekli geliştirebiliriz ve geliştirmeliyiz...

Etiketler:

EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün