Türkiye'nin en iyi köşe yazarları en güzel köşe yazıları ile Hürriyet'te! Usta yazarlar ve gündemi değerlendiren köşe yazılarını takip edin.

Beş yıldır pişmeyen yemek

BEŞ yıldır, ocakta kaynayan ancak bir türlü pişmeyen, bir yemek var.

Yemek tam pişecekken, birileri tarafından pişmiş aşa su katılıyor. Sonuçta tencere ocaktan bir türlü inmiyor.

Burada yaptığımız benzetme, bir özelleştirme olayı ile ilgili...

PİŞMİŞ AŞA SU

Yaklaşık beş yıldır, Tekel’in sigara fabrikaları ve markalarına özelleştirme çabaları var. Tam oldu derken, "pişmiş aşa su katma" örneği, bir gelişme oluyor. Hadi bakalım sil baştan.

Müşteriler geliyor, olaya ilgi gösteriyor. Ancak, olayın akışı içinde birkaç müdahale olunca, müşteriler arkasına bakmadan gidiyorlar.

Tekel sigara fabrikaları ve markaları için, 2003 yılında yapılan ihalede, verilen 1 milyar 160 milyon dolarlık teklif, ihale komisyonu tarafından yetersiz bulunarak, ihale iptal edildi. Ardından, daha yüksek bir tutara satılması için, 2004 yılı sonlarında sonuçlandırılacak şekilde yeni bir ihale takvimi belirlendi. Tam bu dönemde, "sigaradaki ÖTV oranları ve yapısı" kısa aralıklarla dört kez değişti. Her değişiklikte ortaya çıkan oran artışı ve yapısal farklılaştırma, alıcıların kafasını karıştırdı. Bu arada 2005 yılı bütçesinde, sigara için yüzde 50 ÖTV artışı da konulunca, olanlar oldu. Son teklif verme tarihi iki kez ertelenmesine rağmen, hiç alıcı çıkmadı ve ihale 2005 Şubat ayında iptal edildi. Şimdi, bu yılın Ekim ayında yeniden ihaleye çıkarılması düşünülüyor.

Bu arada, sigara ilan ve reklam giderlerinin, (Yeni Kurumlar Vergisi Kanunu Madde 11/ı uyarınca) yüzde 50’sinin ya da tamamının gider yazılamayacağı konusunda, Bakanlar Kurulu’nun bir karar alması halinde, özelleştirmedeki olumsuzluk biraz daha artar. Türkiye’de üretilen düşük fiyatlı sigaralardan alınan verginin yüksek olması da yabancı sigaraların lehine oluyor. Yabancı lüks sigaralar, oransal olarak yerli ucuz sigaralara kıyasla daha az vergi ödüyorlar!..

KAYIP BÜYÜK

1- Arka arkaya yapılan ÖTV oran artışı ve ÖTV yapısındaki değişiklikler sonucu, Tekel sigaranın pazar payı, yaklaşık yüzde 40’a kadar geriledi.
Pazar payı gerileyince, piyasa değeri de otomatik olarak düştü.

2- Kaçak ve sahte sigara girişi ve satışı artarak, toplam pazarın yaklaşık yüzde 30’una ulaştı. Doğu ve Güneydoğu’da, tekelin pazar payı yüzde 65-70 azaldı. Bunda kaçak sigaranın değil Kuzey Irak’ta ve başka ülkelerde imal edilip, Türkiye’de satılan sahte tekel sigaralarının da payı var.

Sonuçta, Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan olundu beş yıldır uğraşılan özelleştirme gerçekleştirilemedi.

NE YAPMALI?

Tekel’in sigara fabrikaları ve markalarını almak isteyenler, öncelikle, gelecek birkaç yıla ait öngörü de bulunabileceği ve hesaplarını yapabileceği, bir vergi düzeni beklentisi içindeler.
Bunun için de özellikle ÖTV’deki yaz-boz olayından, hiç değilse bundan sonrası için vazgeçilmesi gerekiyor.

Ayrıca, sigara fabrikaları ve markalarının "varlık satışı" yöntemiyle özelleştirilerek yatırımcının yapacağı ödemenin, "amortismana tabi tutulmasına" olanak sağlanması, hem özelleştirmeyi kolaylaştırabilecek hem de devlete daha yüksek gelir sağlayabilecek.
X