'Benim ayakkabı kutumun içinde insanlık için önemli şeyler var'

Canan Dağdeviren, 5 yaşında bir hayal kurdu; şimdi adı bilim tarihinde. Dedesinin 28 yaşında kalp yetmezliğinden vefat ettiğini öğrenen Dağdeviren, önce giyilebilir kalp pili, ardından da cilt kanserini teşhis eden cihaz üretti: “Kadın fizikçi mi olurmuş diyenlere cevabımı bu aletlerle verdim!”

İpek İZCİ
22.08.2015 - 01:07 | Son Güncelleme :

16 katlı bir hastanenin zemin katında bir ameliyathane... Bir tarafta kalp cerrahları, bir tarafta o... Önce dananın göğüskafesini açtılar. Atan kalbin üzerine aleti diktiler. 1-2 dakika boyunca ameliyathanede kimse konuşamadı. Aletten alınan elektrik bilgisayar ekranında görününce gözleri doldu. O gece heyecandan ve yorgunluktan uyuyamadı.

Adı Canan Dağdeviren. Bu yılın başında Forbes dergisinin ‘30 yaşından küçük 30 bilim insanı’ listesine giren ilk Türk. Henüz 29 yaşında. Ve geçen ayın başında Harvard Üniversitesi’nin Genç Akademi Üyeliği’ne (Junior Fellow of Harvard) seçildi. Junior Fellow of Harvard, özetle kariyerlerinin başındaki araştırmacıların desteklenip, gerekli işbirliklerinin sağlanması için platform yaratan bir topluluk. Ve ‘kulübe’ sadece potansiyeli olağanüstü derece yüksek olanlar kabul ediliyor. Zaten Dağdeviren de geçen yılki iki icadıyla tıp dünyasında çığır açmış durumda.

İYİ Kİ SOBADA ELLERİM YANMIŞ

Benim ayakkabı kutumun içinde insanlık için önemli şeyler var

Ama önce hikâyeyi biraz başa saralım: Canan Dağdeviren, ortasınıf bir ailenin ilk çocuğu olarak İstanbul’da dünyaya geldi. İlk can dostuysa, kendisinden iki yaş küçük olan kardeşi Caner. Bayat ekmeği bakkala geri götürüp haklarını aramayı, civciv besleyip hayvan sevgisiyle tanışmayı, saksıda çiçekler büyütüp doğayı sevmeyi birlikte öğrenmişler. “Anneme, düştüğüm zaman beni kaldırmadığı ve sıcak sobaya parmaklarımı koyup ellerimi yakmama izin verdiği için teşekkür ediyorum. Çünkü ben deneyerek öğrendim. İlk deneylerimi evde yaptım” diyor.

Oldu bitti kuşkucu, meraklıymış... Ve hep çalışkan. Hep hayalci. Dedesinin yıllar önce 28 yaşındayken kalp yetmezliği nedeniyle öldüğünü öğrendiğinde yaşı henüz 5. Ve o yaşta ilk uzun vadeli hayalini belirlemiş: Kalp hastaları için bir şey yapmak!

Annesi hariç herkes fiziğin iyi olmadığını, iş bulamayıp mutsuz olacağını söylüyormuş ama neyse ki onları dinlememiş: Hacettepe Üniversitesi Fizik Mühendisliği’ne girdi, yüksek lisans yaptı, sonra da ver elini Amerika. Illinois Üniversitesi, Massachusetts Teknoloji Üniversitesi ve nihayet iki ay önce Harvard.

Yıllardır bir yandan araştırmalarını sürdürüyor, bir yandan da bir kadın olarak bilim camiasındaki cinsiyetçiliğe karşı direniyor: “Kadın fizikçi mi olurmuş, senden fizikçi olmaz” diyenler ya da projeyi tek başına yapabileceğine inanamayıp kimin yardım ettiğini soranlar...

PAZARLARI ÖĞRENCİLERLE SKYPE

Benim ayakkabı kutumun içinde insanlık için önemli şeyler var Benim ayakkabı kutumun içinde insanlık için önemli şeyler var

Tüm eleştiri ve önyargılara, yaptığı bilimsel çalışmalarla cevap verdiğini düşünüyor. Bunun için güne sabah 6 civarı koşuyla başlıyor. Hatta alet fikirleri de genelde bu saatlerde keskinleşiyormuş. Sonra Türkiye’deki gündeme göz atma; akabinde toplantılar, deneyler... Laboratuvarda bu deneylerini kızlı-erkekli yaptıklarının altını çiziyor. Bir de elleri ve ayaklarının vücuduna göre biraz büyük olduğunun. Tam da bu yüzden ayakkabı kutuları biraz büyükmüş: “Tüm aletlerim içine sığıyor. Bu ayakkabı kutusunun içinde insanlık için önemli şeyler var.” Ve bir de şunu ekliyor: “İleride ne kadar malvarlığınız olduğu, ayakkabı kutusu sayınıza göre değil, vücudunuzda kaç tane sensör olduğuna bağlı olarak değişecek.”

Pazar tatil günü... Ama 2 saat daha az uyuyup ona ulaşan gençlerle Skype toplantıları yapıyor. Bir de hayal kuruyormuş. Sürekli. “Hz. Osman’ın dediğine göre Allah nasip etmediği hiçbir şeyin hayalini kurdurtmazmış. Çocuklar dünyanın geleceği ve onların çok güzel hayalleri var. Onlara zarar vermeyelim, onları dövmeyelim, öldürmeyelim.” “İngilizce öğretmeni olabilsinler” derken Ali İsmail Korkmaz’ı, “Koşup ekmek alabilsinler” derken Berkin Elvan’ı anıyor.

SAÇ TELİNDEN 100 KAT İNCE

Benim ayakkabı kutumun içinde insanlık için önemli şeyler var

Peki, kendi hayali ne mi oldu? Söyleyelim. Canan Dağdeviren, kalp sorunları yaşayan hastalar için ‘giyilebilir kalp pili’ (PZT MEH) ürettiğinde 28’inde, tam da dedesinin öldüğü yaştaydı. Bu pil, kalbin, akciğerin ve diyaframın hareketiyle elektrik enerjisi üretiyor. İnsan vücuduyla uyumlu plastik bir yüzeye tutturulan bu malzeme, saç telinden 100 kat daha ince, kâğıt gibi de katlanıp bükülebiliyor. Çalışmalar, Arizona Üniversitesi Sarver Kalp Merkezi’yle ortaklaşa yürütüldü. Kıvrımlı hatlara sahip organlarla kontakt kurabilen bu pille enerji verimliliği yüksek ve organların hareketini sınırlamayan bir sistem oluşturulmuş oluyor. Günümüzde kullanılan kalp pillerinin 5-7 yıl ömrü var ve pil işlevini yitirince riskli bir ameliyatla değiştirilmesi gerekiyor. Fakat, bu yeni aletle kalbiniz, akciğeriniz veya diyaframınız, kalp pili için gereken enerjiyi kendisi üretiyor. Giyilebilir olmasıysa, vücutla uyumlu olması demek.

Vücut/deri mekanik özelliklerini tespit eden cihazıysa annesinin fikriydi. Kullandığı yüz kremlerinin işe yarayıp yaramadığını tespit eden bir alet olup olmadığını sormuştu. O da sadece annesini değil, deri hastalıklarını da memnun eden bir alet tasarladı. Bu cihaz, dövme gibi vücuda yapıştırılıyor ve 10 saniye teşhis yapıyor. Arizona’da deri kanseri taşıyan hastalar üzerindeki denemelerin başarılı olduğunu söylüyor.

SIRADA PARKİNSONLULAR VAR

Benim ayakkabı kutumun içinde insanlık için önemli şeyler var

“Hayal ettiğiniz yerde misiniz?” diye sordum Dağdeviren’e. “Evet” dedi ama ona göre başarı göreceli bir kavram. Onun gözünde başarı, yaptığı aletlerin bir hastanın derdine derman olması, sevdikleriyle sağlıklı günler geçirebilmesini sağlaması. Şimdi planlarında, parkinson ve farklı beyin hastalarına yardımcı olabilmesi için iğne şeklinde bir pil yapmak var. İlk denemeler başarılı. “Çok heyecanlı ve umutluyum” diyor: “Güzel günler göreceğiz, güneşli günler.”



EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün