Aydınlar ilk kez Sivas’ta yakılmadı

Türkiye’nin yetiştirdiği en büyük yazarlardan biri olan Talip Apaydın’ın anılarını derlediği “Akan Sulara Karşı” kitabı yakın dönem tarihimizin önemli kitaplarından biri…

Ömür KURT – omur@hurriyet.com.tr
17.05.2017 - 13:28 | Son Güncelleme :

1961 Anayasası tüm çalışanlara sendika kurma hakkı tanıyordu. İşçiler sendikalaşırken, öğretmenler de bu imkândan yararlanarak Türkiye Öğretmenler Sendikası’nı kurdu. Türkiye’nin ilk öğretmen örgütlenmesi olan Türkiye Öğretmenler Sendikası (TÖS), bir dönemin en güçlü kurumlarından biriydi. Öğretmenlerin sendikal haklarını koruyan bu örgütlenme, Köy Enstitülerinden mezun öğretmenlerin girişimi ile kurulmuş, Türkiye’nin dört bir köşesindeki öğretmenleri bir çatı altında toplamayı başarmıştı. Genel başkanlığını ünlü yazar Fakir Baykurt’un üstlendiği TÖS, sık sık öğretmenleri bir araya topluyordu. TÖS genel kurulu da her iki yılda bir toplanır, sorunlar, yapılacaklar ve beklentiler tartışılır, konuşulurdu. Bu toplantılar her seferinde Türkiye’nin başka illerinde yapılırdı. 1969 yılındaki toplantının Kayseri’de yapılması kararlaştırıldı. Kayseri’de o dönem büyük toplantı salonları bulunmadığından, şehrin en önemli toplantı merkezi Yıldız Sineması’ydı.

Aydınlar ilk kez Sivas’ta yakılmadı

Toplantının yapılacağı günden bir gece önce Fakir Baykurt, Talip Apaydın ve Mehmet Başaran’ın da aralarında bulunduğu bir küme öğretmen akşam yemeği yemiş, uzun uzun sohbet etmişti. İlerleyen saatlerde yakınlardan gelen iki ayrı patlama sesi işittiler. O anda elektrikler kesilmiş, onlar da mum yakıp sohbete devam etmişlerdi. Hiçbiri de bu patlamaların neden olduğunu anlayamadı. Elektrikler gelince ise odalarına çekilip istirahat ettiler. Ertesi sabah toplantıya gitmek üzere hazırlanan öğretmenler daha sabah saatlerinde Kayseri sokaklarında bir tuhaflık hissetmişti. Talip Apaydın bu durumu “Kayseri sokaklarında halk bize yan yan bakıyordu. Ne oluyordu acaba?” sözleri ile anlamlandırmaya çalışmıştı. Toplantı, TÖS Genel Başkanı Fakir Baykurt’un konuşması ile başladı. O gün milli eğitim sorunları konuşulacak, istekler ve dilekler dinlenip, sendika yönetimi seçim ile kararlaştırılacaktı. Toplantı başladıktan bir süre sonra öğretmenler şehirde neler olup bittiğini anlamaya başladılar. Önceki akşam, şehirdeki iki camiye bomba atıldığını öğrendiler. Akşam şehri turlayan felaket tellalları Kayseri halkının kulağına, camileri öğretmenlerin bombaladığını fısıldamıştı. Yıldız Sineması’nda toplantıya hazırlanan öğretmenler ise olanlardan habersiz, çocukları nasıl eğiteceklerini, toplumu nasıl kalkındıracaklarını konuşacaktı. Olanları öğrenince donup kaldılar. Üstelik böyle bir dedikoduya da anlam veremediler. Bunun üzerine, kendilerine karşı bir tertip yapıldığını belirten TÖS Başkanı Fakir Baykurt hemen yetkilileri arayıp toplantının engellenmek istediğini belirterek önlem alınmasını talep etti. Ancak yetkililer önlem alana dek geçen süre içinde kalabalık arttıkça artmış, dışarıdan uğultular gelmeye başlamıştı. Bazı öğretmenler pencerelere bakıp bakıp, endişeli yüzlerle içeri dönüyordu. Süre daralıyordu ve durum git gide ciddi bir hal alıyordu. O an TÖS Yürütme Kurulu Üyesi İsmail Sefa Güner, Mehmet Başaran ve Talip Apaydın’ı yanına çağırarak, onlardan Kayseri halkına hitaben hızlıca bir bildiri hazırlamalarını istedi. Ancak iş işten çoktan geçmişti. Birden pencereden içeri taşlar yağmaya başladı. Camın kenarına gelen öğretmenler sinemanın önünde dev bir kalabalık olduğunu gördüler. Bazılarının ellerinde taş sopa, bazılarının elinde ateşe bulanmış paçavralar vardı. Bu görüntü amaçlarını açıkça gösteriyordu: Sinema yakılacaktı!

Aydınlar ilk kez Sivas’ta yakılmadı

Dışarıdaki kalabalık içeriye taş, sopa, yanan paçavralar atmaya başlayınca içerideki onlarca aydın öğretmen telaşa kapıldı. Kadın öğretmenler ağlamaya başladı, çığlıklar havada uçuşuyordu. Birçok öğretmen içeri atılan cisimler tarafından yaralandı. Bu esnada sadece taş, sopa ve ateşe bulanmış bez parçaları değil, dışarıdakilerin nefret dolu bağırtıları da içeri dolmaya başladı: “Komünistlere ölüm, işinizi bitireceğiz!”

Kalabalığı oluşturanların çoğu gençlerdi! Yani o öğretmenlerin eğitmeye çalıştığı kişiler… Yalana dolana inanmış, öğretmenlerini öldürmek için toplanmışlardı. Olaylar hız kazanırken Fakir Baykurt ortalığı sakinleştirmeye çalışıyor “Oturun arkadaşlar, Atatürk’ün öğretmenine kimse bir şey yapamaz. Biz, bu kışkırtılan çocuklar için çalışıyoruz. Onları eğiteceğiz, oturun...” diye sözler söylüyordu, ama nafile… Taşlar, sloganlar içeri yağmaya devam etti. Gazyağına batırılıp tutuşturulmuş paçavralar içeri atılıyordu. “Hepsini yakın, öldürün!” diyenler bir yanda, içeri atılan yanan parçaları ceketleri ile söndürmeye çalışan öğretmenler diğer yandaydı. Yani ölüm ile yaşam çok ince bir çizgideydi! Dışarıda mahşeri kalabalık, içeride ise yangın yerine dönmesi muhtemel bir bina! Öğretmenler kendilerini kapana kısılmış gibi hissediyordu. Bu kargaşa ve korku anları bir saatten fazla sürdü. Ta ki askeri bir birlik gelip de kalabalığı dağıtana dek…

O an aydınlar şehirden kovulmuştu. Askeri cemselerle şehrin dışına taşındılar. Eğer biraz daha geç kalınsaydı, bu değerli aydınlarımızdan birçoğu o tarihten sonra hayatta olmayacaktı belki de... Talip Apaydın ‘Akan Sulara Karşı’ kitabında o anları anlatırken “İçeri taşlar yağmaya başlayınca gidip baktım. Gördüğüm o kalabalığı hiç unutmam!” diyor ve ekliyor: “Şunu anlıyorduk ki gerici güçlerle savaşım kolay değildi. Gericiler, hele baştaki yönetimi de yanlarına aldıysa, ülke adım adım karanlığa sürüklenecekti. İki yüz yıl durup dururken geri kalmamıştık biz.”

 Aydınlar ilk kez Sivas’ta yakılmadı

Talip Apaydın
Akan Sulara Karşı
Literatür Yayınları
160 sayfa
18 TL

Etiketler: Kitap


EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün