Ankara bir Selçuklu başkenti mi?

Başkentte son dönemde ‘Selçuklu mimarisi’ tartışması yaşanıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yeni Cumhurbaşkanlığı binası için söylediği “Ankara bir Selçuklu başkenti mesajı vermemiz lazımdı” sözüyle yinelenen ‘Selçuklu mirası’, Cumhuriyet Ankarası’ndan ideolojik bir kopuş mu? Ankara, gerçekten bir Selçuklu başkenti miydi? Sanat tarihçileri, mimarlar ve işin uzmanlarına sorduk.

Umut ERDEM
20.09.2014 - 14:31

Ankara, bu günlerde ‘Selçuklu mimarisi’ tartışmasıyla bir bakıma tarihini yeniden yazıyor. Son dönemde şehrin girişine yapılan kapılar, AK Parti Genel Merkezi, Yeni Başbakanlık Hizmet Binası, Meclis Başkanlık Resmi Konutu, ‘Selçuklu’ tarzında inşa edildiği söylenen binalardan bazısı. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Atatürk Orman Çiftliği’nde yapılan Yeni Başbakanlık binası için “Ankara, bir Selçuklu başkenti mesajı vermemiz lazımdı” sözü de Selçuklu tartışmasını alevlendirdi.

Ankara bir Selçuklu başkenti mi
Eskişehir yolu giriş kapısı

2005’te kente ait Hitit ambleminin değiştirilmesiyle başlayan Ankara’nın ‘kimlik’ tartışması, bugün Selçuklu mimari tarzıyla başka bir boyuta ulaşmış durumda. Başkentin yeni mimarisinin Selçuklu’yu ihya etmekten çok ideolojik bir tarih yazma girişimi olduğunu düşünenler de var. Bazı uzmanlara göre Selçuklu mesajı, Ankara’nın cumhuriyetin ilk yıllarında mimari kimliğini belirleyen Viyana ekolünün yok sayılması anlamına geliyor. Dolayısıyla bu mimari tartışması, tıpkı Gezi Parkı’na Topçu Kışlası’nın yeniden inşa edilmek istenmesi gibi yeni bir tarihi, ideolojik bakışı temsil ediyor. Peki, Ankara gerçekten bir Selçuklu başkenti miydi? Selçuklu tartışması, özünde yeni bir tarih yazımı mı? Konunun uzmanlarına sorduk.

CUMHURİYETİN SİMGELERİYLE HESAPLAŞMA
MİMARLAR ODASI GENEL BAŞKANI EYÜP MUHÇU

Ankara bir Selçuklu başkenti mi

Cumhuriyetin başkenti Ankara’nın kimliği ve değerlerini ortadan kaldıran bir yapılaşma süreci yaşanıyor. Atatürk Orman Çiftliği’ne (AOÇ) Başkanlık Sarayı ve kompleksi inşaatı yapıldı. Cumhuriyetin simgeleri ile hesaplaşma anlayışı, kentin simgelerinin üzerinden sürdürülmek isteniyor. Dayatılan bu yapıların kimliği ve mimari karakterleri yoktur. Selçuklu, Osmanlı taklidi yapılar kentlere dayatılmaktadır. Bu anlayış hem Selçuklu hem de Osmanlı’nın özgün niteliği olan mimariye saygısızlıktır. Aynı zamanda kentlerin, kimlik değerlerini ortadan kaldıran birtakım yapılaşmalardır. Bu yapıların çevreyle, günümüzün mimarlık anlayışı ile kentin geleceğe taşınmasıyla uzaktan yakından ilgisi yoktur. Tamamen dogmatik, ideolojik anlayışla kentlere dayatılmaktadır.

Ankara bir Selçuklu başkenti mi
İstanbul yolu giriş kapısı

NE SELÇUKLU NE OSMANLI
PROF.DR. KIYMET GİRAY (ANKARA ÜNİV. DİL, TARİH VE COĞRAFYA FAKÜLTESİ SANAT TARİHÇİSİ)

Ankara bir Selçuklu başkenti mi

Ankara’da yapılan bu mimari eserler Selçuklu mimarisinin özelliklerini hiçbir anlamda taşımamaktadır. Birkaç geometrik Selçuklu süslemesi, bu yapıların Selçuklu özelliklerini taşıyor olarak değerlendirilmesini mümkün kılmaz.
Kullanılan kubbeler ve kemerler ise ne Selçuklu ne de Osmanlı mimarisinde yer almakta. En önemlisi de bu yapılar, özellikle de kapılar estetik özelliklerden uzak, acele yapılmış acemi işçilikli üstünkörü yapılar. Bu tür Selçuklu ya da Osmanlı taklidi yapılar inşa edilirken ciddi bir akademik donanımlı profesörlerden oluşan bir kurul oluşturulmalıdır.

Ankara bir Selçuklu başkenti mi
Ak Parti Genel Merkezi

BİR SİMGEYİ TERCİH ETMEK SİYASİ BİR TAVIR
ANADOLU SANAT TARİHÇİLERİ DERNEĞİ (ASTAD) BAŞKANI KERİME SENYÜCEL

Ankara bir Selçuklu başkenti mi

Ankara 1073’te Alpaslan tarafından Selçuklu kenti yapılmış. Ankara’da Aslanhane Camii, Ahi Elvan Camii gibi Selçuklu dönemini günümüze taşıyan eserler halen varlığını sürdürmekte. Son dönemde hem mimaride hem de mimari süslemede Anadolu Selçuklu motiflerini kullanma çabası var. Ama ortaya çıkan yapıtlar tamamen eklektik bir üslup taşımakta. Tarihi birebir kopyalama çabası yaratıcılığı engellediği gibi, gelecek nesillerin görüşlerini ve estetik algılarını da sınırlandırıyor. Çoğulculuk çağında, tasarım alanına müdahale edilmesini doğru bulmuyoruz. Bir simgeyi diğerine tercih etmek siyasi bir tavır olabilir.

Ankara bir Selçuklu başkenti mi
Havalimanı giriş kapısı

O DÖNEMİN MİMARİSİNDE BİR FELSEFE VAR
HEYKELTIRAŞ MEHMET AKSOY

Ankara bir Selçuklu başkenti mi

Aslında bu, tam bir post-modern eklektik görüşün uygulaması. Montaj sanayi gibi yapıştırma. Ankara’yı bir çorbaya çeviriyorlar. Bunun hası, cumhuriyetin ilk yıllarında, Atatürk’ün zamanında zaten yapıldı. Ziraat Bankası gibi örnekleri var. Ankara taşından ve hakikaten incelenmiş yapılardı. Şimdi Ankara Büyükşehir Belediyesi şehir girişlerine kapılar yaptı. O kadar zevksiz ki, Selçuklu mimarisine, sanatına hakaret gibi duruyor. Konya’da, Erzurum’da o kadar güzel Selçuklu eseri varken, bütün bu mimari eserler yokmuş gibi davranılıyor. Oradan buradan alıp, birbirine uygun Selçuklu mimarisi olmuyor. O Selçuklu mimarisine hakaret oluyor. Selçuklu mimarisinin o motiflerinin bir felsefesi var.

Ankara bir Selçuklu başkenti mi
Konya yolu giriş kapısı

GELENEĞİMİZDE SARAY YOK
TARİHÇİ PROF.DR. İLBER ORTAYLI

Ankara bir Selçuklu başkenti mi

Ankara, Selçuklu’nun başkenti değildir ama Selçuklu şehridir. Konya, Selçuklu başkentidir. Selçuklu’nun da sarayı yoktur. Yeni Ak Saray’a hiç gidip bakmadım. Fotoğrafını gördüğüm kadarıyla da pek öyle iddialı gelmedi. Osmanlı’nın öyle sarayı yok. Biz Topkapı’yı gördük, mütevazı bir yerdir. Dolmabahçe’de falan da pek bir şey yok.
Yeni sarayda muhteşem büyüklük var. Motifler ne kadar iyi bilmiyorum, Osmanlı motifini falan kasabalı mimarlar yapamazlar. Selçuklu zaten saraya para yatırmaz; kervansaraya yatırır, köprüye yatırır. Selçuklu’nun yatırımları başka alanlaradır. Geleneğimizde saray yok.


‘SELÇUKLU’ DEMEK BİR YERE MESAJ
İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANI NEVZAT ERSAN

Ankara bir Selçuklu başkenti mi

Beş tane kapı, bana göre çok doğru olmayan, kente yapılan en kötü yatırımdır. Sayın Başkan o tarihte, “turistler gelecek, bu kapıları tek tek gezecek, görecek” diye söylemişti. Garip haritalar olarak, her kente girişimizde karşımızda duruyor. AKP’nin anlayışı Selçuklu mimarisiyle örtüştüğü için bu yapılara ağırlık verilmek isteniyor. Sayın Gökçek’in de yaptığı bu anlayışla alakalı. Selçuklu mimarisinin dışında başka birtakım mimariler kullanılabilir ama
Selçuklu mimarisi denilip dört beş tane önemli projeleri yapmak bir yere mesaj vermektir.

YAPILAN GELENEKSEL TÜRK MİMARİSİDİR
MİMAR CAN GÖKOĞUZ (AK PARTİ GENEL MERKEZİ VE YENİ BAŞBAKANLIK HİZMET BİNASI MİMARLARINDAN)

Ankara bir Selçuklu başkenti mi

Yapmış olduğumuz çalışmalarda, tam anlamıyla bir Selçuklu mimarisini alıp, binanın tamamını onun üzerine kurguladığımız bir mimari çalışma yapmıyoruz. Özellikle devlet yapılarında çalışmalarımızın ayaklarının yere bastığı, genlerinde bir şeyleri bu binaya yansıttığı dokular olmasını arzu ettik. Birtakım öğelerde bunları yaptık. Binanın saçaklarındaki gibi. Bu, binanın tamamen Selçuklu mimarisiyle yapıldığı anlamına gelmiyor. Geleneksel Türk mimarisi öğeleri diyoruz biz buna. Parti binasında da aslında kübik bir yapı olması, Selçuklulardan bugüne yansıyan öğeler olması sebebiyle,
bir Selçuklu mimarisi üzerine inşa edilmiş gibi görünse de sadece izler taşıyan bir mimari çalışma yaptık. Anadolu’ya has izlerdir bunlar. Cumhuriyet tarihi mimarlık yapılarına da ait izler var.

Ankara bir Selçuklu başkenti mi
Yeni Cumhurbaşkanlığı Sarayı

BATININ KALIPLARIYLA DOĞUYU YORUMLUYORUZ
İBRAHİM DIVARCI (SELÇUKLU ARAŞTIRMACISI VE BÜYÜK SELÇUKLU MİRASI PROJESİ KOORDİNATÖRÜ)
Biz ne Selçuklu ne Osmanlı yapılarını hakkıyla koruyabilmişiz. Türkiye Cumhuriyeti Devleti 1930’larda şehirleşmeyi yanlış yapmış. Bunun bir ideolojik kökeni var mıdır tartışıyoruz ama sadece ideolojik söylemle izah etmek zor. Çünkü 1950’lerde çok güzel yapılar gitti. Cumhuriyetin milli mimari akımından sonra kendine has mimari stil oluşturamama var. Son 10 yılda, belki devletin değişen politikasıyla ilgili, Selçuklulara atıflar
başladı. Selçuklulara ilişkin mirası yenilemeyi tartışmamız lazım. Başbakanlık’ın Yeni Hizmet Binası’nın cephelerindeki figürleri de çok beğendim. AVM’ler bu konuda çok başarısız. Tüketim toplumu ile tevazu toplumu olan Selçuklu’nun yan yana getirilmesi son derece yanlış. Rezidansların Selçuklu öğesi kullanması tam bir rezillik.

ANKARA'NIN TARİHİ

Ankara bir Selçuklu başkenti mi

M.Ö. 2000

Ankara’daki ilk yerleşim Hititler dönemine rastlıyor.
En parlak dönemlerinden biri M.Ö. 25’te Roma İmparatorluğu’na bağlanan Galatya eyaletinin başkenti olmasıy­la başlar. Metropolis unvanı alır.

395

Roma İmparatorluğu ikiye bölününce Ankara Doğu Roma (Bizans) sınırları içinde kaldı.
11.yüz yılın ilk yarısındaki veba salgını, dep­rem ve kıtlık büyük bir göçe neden ol­du.

1073

Ankara Büyük Selçuklulara geçti.
Ankara’nın merkezi, önce Ahiler’e, ardından 1304’te göreli özerklik verilerek Osmanlı İmparatorluğu’na bağlandı.

1841

1841’de vilayet ilan edildi.
1917’deki büyük yangında Ankara büyük bir yıkıma uğradı.

1923
Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti oldu.

Yayınlanma Tarihi : 22.09.2014 - 01:18


    EN ÇOK OKUNANLAR

      Koç Burcu
      21 Mart - 20 Nisan

      Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

      Boğa Burcu
      21 Nisan - 20 Mayıs

      Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

      İkizler Burcu
      21 Mayıs - 20 Haziran

      Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

      Yengeç Burcu
      21 Haziran - 22 Temmuz

      Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

      Aslan Burcu
      23 Temmuz - 23 Ağustos

      Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

      Başak Burcu
      24 Ağustos - 23 Eylül

      Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

      Terazi Burcu
      24 Eylül - 23 Ekim

      Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

      Akrep Burcu
      24 Ekim - 22 Kasım

      Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

      Yay Burcu
      23 Kasım - 21 Aralık

      Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

      Oğlak Burcu
      22 Aralık - 20 Ocak

      Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

      Kova Burcu
      21 Ocak - 18 Şubat

      Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

      Balık Burcu
      19 Şubat - 20 Mart

      Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün