Gündem Haberleri

    Alice Kuvantum Diyarı’nda

    Hürriyet Haber
    19.01.2002 - 00:00 | Son Güncelleme:

    Yazar: Robert Gilmore Türkçesi Filiz Kaynak, 221 sayfa. Güncel Yayıncılık Mikroskopik düzeyin altındaki sistemleri ya da atomaltı ölçekteki olayları konu alan kuvantum mekaniği, gözle görülebilir nesneleri ve olguları inceleyen klasik Newton fiziğine özgü kesinliklere sahip olmadığından, neredeyse Alice’in harikalar diyarındaki serüvenleri kadar şaşırtıcı ve bildiğimiz ‘gerçek’in dışında. Robert Gilmore, bu nedenle ayna yerine televizyon ekranından geçerek kuvantum dünyasına düşen Alice aracılığıyla okuru bu gizemli dünyada gezdiriyor. ‘Heisenberg Bankası’, ‘Kopenhag Okulu’, ‘Fermi-Bose Akademisi’, ‘Sanal Gerçeklik’, ‘Maskeli Parçacık Balosu’, ‘Deneysel Fizik Eğlence Fuarı’ gibi on bölümden oluşan kitap, her bölümün sonundaki açıklayıcı notlar ve her bölümde sayfa altındaki kutular içindeki açıklamalarla, kuramsal bir temel de sunmaya çalışıyor.Klasik mekanikçiyle kuvantum mekanikçisinin birlikte bilardo oynadıkları sahne, doğanın birbirinden farklı ilkelere göre işleyen iki ayrı düzleminde geçerli olan kuralları ve araştırma anlayışlarını yansıtıyor: Klasik mekanikçi bir derecelik bir kırılmayı bile göz önüne alarak dikkatle tasarladığı vuruşun sonunda topu tam hedefe gönderirken, kuvantum mekanikçisi gelişigüzel bir vuruş yapar ve top her yöne çarptıktan sonra deliklerden birine gider. Klasik mekanikçi Alice’e şöyle der:‘ Doğrusunu istersen burada olup bitenler bana da pek mantıklı gelmiyor... Klasik dünya her şeyin mekanik duyarlılıkla yapıldığı harika bir yer. Tepki, öngörülebilir bir biçimde etkiyi izliyor, böylece her şey anlam kazanıyor. Ne olacağı önceden görülebiliyor.’ (s. 47-48)Oysa gözlemin, gözlemlenen nesneyi etkilediği ve elektronları bir hareket doğrultusu seçmeye zorladığı bu diyarda, kesinliklerden söz etmek çok zor. Bu nedenle ancak olasılıklardan söz edilebiliyor ve ‘ölçme’yi de kapsayan tüm kesinliklere duyduğumuz inanç sarsılıyor. Sözgelimi, bir parçacığın nerede olduğunu ve aynı zamanda ne kadar hızla ilerlediğini bilmek olanaksız. Çünkü tam yerini saptarken hızı, hızını saptamışken yeri değişmiş olacak. Bütün yollar seninHarikalar Diyarı’nın ünlü kedisi, Schrödinger’in kedisi kimliğinde ormanda yine karşısına çıkıyor ve hangi yoldan gideceğini seçmek zorunda olduğunu sanan Alice’e şöyle der :‘Hangi yöne gideceğin önemli değil... Karar vermek zorunda değilsin, bütün yollar senin.’Çeşitli yolları denedikten sonra kendisini Kopenhag Okulu’nda bulan Alice, buradaki Üstad’a sorar: ‘Daha demin birkaç farklı yerde gibiydim ve neden ötekilerden birinde değil de burada olduğumdan emin değilim.’‘Burada bulunduğunu gözlemledik de ondan tabii ki. Öteki herhangi bir yerde gözlemlenmediğin açık.’‘Bunun ne önemi var? Beni kim görüyor olursa olsun şurada ya da burada bulunmam gerekir, öyle değil mi?’‘Muhtemelen görebileceğin şey çeşitli kuvantum durumları için bulunan olasılıklar tarafından belirlenir. Gerçekten gördüğün şey rastgele bir seçimin ürünüdür... bütünüyle bir şans meselesidir ve ancak bir gözlem yapıldığında sabitlenir.’Bu karmaşık dünyayı, çeşitli renk ve biçimlerde fotonlar, parçacıklar ve elektronların dansettiği bir bilim şenliği, görsel bir masal dünyası içinde sunan kitap, binlerce çarpışma, yer değiştirme ve yeniden birleşmeden oluşan kuvantum dünyasına eğlenceli bir giriş olabilir. Adına ve üzerindeki resme bakarak basitleştirilmiş bir kuvantum dünyası bekleyenler yanılmasın. Sabırsız ve kafasına yatmayan her görüş karşısında öfleyip püfleyen, ama yine de kendisine sunulan tüm deneylere katılan Alice eşliğinde oldukça yorucu bir gezi bekliyor okuru. ‘Kuvantum’ yerine ‘kuantum’ denilmesi gibi çeşitli terimlere ilişkin yazım ve çeviri yanlışları ya da belirsizlikler, kuvantum dünyasının belirsizlik ruhuna uysa da okumayı güçleştirebiliyor.
    Etiketler:

    EN ÇOK OKUNAN HABERLER

      Sayfa Başı