Gündem Haberleri

GÜNDEM

    81 yıl önce cumhuriyetin tek soruluk anketine

    Hürriyet Haber
    18.04.2004 - 00:00 | Son Güncelleme: 18.04.2004 - 00:01

    Necmettin Sahir Sılan, 1920 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Evrak ve Tahrirat Müdürü olarak çalışıyordu. İstiklal Savaşı’nın henüz ilk yıllarında, her şeyin kötü gittiği bir dönemde, TBMM’de çalışan bir memur olarak moral bozukluğu içindeki milletvekillerine bir soru yöneltti: ‘’Kazanılacak olan İstiklal Savaşı’nın iyi sonuçlar vermesi neyle mümkün olacaktır?’’ Aynı zamanda cumhuriyet tarihimizin ilk anketi sayılan bu soruya 315 milletvekili cevap verdi.81 yıl önce cumhuriyetin tek soruluk anketine katılan 315 milletvekilinin çoğu ekonomiye ağırlık verilsin demiştiSılan’ın ölümüne kadar sakladığı sonuçlar şimdi Prof. Mete Tunçay başkanlığındaki Tarih Vakfı ekibi tarafından kitap haline getiriliyor. TBMM Yayınları arasında yayımlanacak olan kitap, 23 Nisan’da piyasada olacak.İlk Meclis’te görev yapan 315 milletvekilinin Kurtuluş Savaşı sonrası Türkiyesi’ne bakışları 81 yıl önce yapılan bir anketle ortaya çıktı. TBMM’de Evrak ve Tahrirat Müdürü olarak çalışan Necmettin Sahir Sılan’ın yaptığı anket ilk Meclis’te görev yapan millletvekillerinin, iç politikadan hukuka, tarımdan sanayiye, bireysel özgürlüklerden İslam’ın hurafelerden arındırılmasına kadar birçok konuda ortaya koydukları görüşleri yansıtıyor.1939-51 yılları arasında onbir yıl süreyle milletvekilliği de yapan Necmettin Sahir Sılan, İstiklal Savaşı’nın verildiği, üstelik askeri açıdan son derece zor durumda olunan bir ortamda milletvekillerine ‘’Kazanılacak olan istiklal mücadelemizin feyizdar ve semeredar olması neye mütevakkıftır?’’ sorusunu yöneltti. Sılan milletvekillerine kazanılacağına kesin gözüyle baktığı Kurtuluş Savaşı’ndan sonra kurulacak Türkiye’nin başarısının neye bağlı olduğunu soruyordu.Ankete ilk cevabı Celal Bayarson cevabı Refik Saydam verdiNecmettin Sahir Bey, yoğun ısrarlar sonucunda Birinci Meclis’teki 437 milletvekilinin 315’inden cevap aldı. Sılan’ın anketine ilk cevabı 5 Eylül 1921 tarihinde Saruhan Mebusu Mahmut Celal (Bayar) Bey, son cevabı ise 8 Nisan 1923 tarihinde Bayazıt Mebusu Dr. Refik (Saydam) Bey verdi. TBMM tarihinin ilk anketinin analizini yapan Doç. Dr. Ahmet Demirel, çalışmaya yazdığı giriş yazısında katılım oranının yüksek olduğuna dikkat çekerek, şöyle diyordu: ‘’TBMM’den sicil numarası alan 437 milletvekilinden 85’inin milletvekilliği sıfatı anketin cevaplandırılmaya başlandığı tarih olan 5 Eylül 1921’den önce ölüm, istifa, milletvekilliğinden çıkarılma ve benzeri nedenlerle sona ermişti. Doğal olarak bu kişiler anketi cevaplandırmamışlardır. Bu kişiler dışarıda tutulduğunda toplam milletvekili sayısı 437’den 352’ye düşmektedir. Bunlardan sadece 37’si ankete ilgi göstermemiştir. Cevap vermeyen sözkonusu 37 kişi arasında ileri gelen siyasilerden Mustafa Kemal (Atatürk), İsmet (İnönü), Fevzi (Çakmak), Kazım (Karabekir) Paşalarla, Rauf (Orbay) ve Ali Fethi (Okyar) Beyler vardır.’’Bu ülkede namuslular da namussuzlar kadar cesur olmalıdır diyen aslında İsmet İnönü değil Elazığ mebusu Emin Bey’miş Sılan’ın ısrarlı çabaları sonucunda yapılan anketi bazı mebuslar üç satırla bazıları ise yedi sayfayı tutan yazılarla cevapladı. İstiklal Marşı’nın yazarı Burdur Mebusu Mehmet Akif Bey ise ankete kısa bir şiirle cevap verdi.Bu arada ankete verilen cevaplar tarandığında, yıllardır İsmet İnönü’ye atfedilen ‘’Bu ülkede namuslular da namussuzlar kadar cesur olmalıdır’’ sözünün aslında Canik Mebusu Emin Bey’e ait olduğu ortaya çıktı. Emin Bey’in Necmettin Sahir Bey’e kendi eliyle yazarak verdiği cevap metninde şunlar yazıyordu: ‘’Namuskar insanların dahi namussuzlar kadar cüretkar olmasına mütevakkıftır.’’Erzurum Mebusu Mehmet Salih Bey (Salih Hoca) ise Türkiye’nin kurtuluşunu ‘’müfrid sosyalizm’’e (aşırı sosyalizm) sarılmakta bulanlardandı. Elaziz Mebusu Hüseyin Bey ise ‘’Sevr Anlaşması’na imza atmakla milletin namusunu satan ve bunu tasdik edenlerin başta padişah olmak üzere cümlesinin İstiklal Mahkemesi’ne verilmesini’’ teklif ediyordu.Eskişehir Mebusu Hüsrev Sami Bey, 80 yıl önce verdiği cevapta Kürt sorununa dikkat çekerek, şu öneride bulunuyordu: ‘’Başlıca iki unsur şimdiki vatan sınırları içinde yaşayacaktır. Türk ve Kürt! Devletin yeni yönetimi bu iki unsuru kardeşçe birleştirecek bir şekli içermelidir. Bu biçim nedir, nasıl şeydir? Bunu ancak devrimin sonucu belirleyecektir.’’Türkiye’nin geleceğine ilişkin görüşlerini ankete verdikleri cevaplarla ortaya koyan mebuslar arasında başkentin Anadolu’nun ortasında bir yere taşınması, yerel yönetimlerin özerkleştirilmesi, askerlik süresinin kısaltılması, ordunun küçültülmesi, Batı kapitalizmiyle mücadele edilmesi, mezhep çatışmalarının çözüme kavuşturulması, İslam, Türklük ve Batı’nın iyi bir sentezinin yapılması, saltanat ailesinin giderlerinin bütçeden karşılanmaması yönünde görüş bildirenler de bulunuyordu.MİLLETVEKİLLERİ NE DEDİ?Milletvekili sayısı Yüzde (%) Önerisi136 43,2 Ekonomik gelişmeye ağırlık verilmesi17 37,1 Eğitim ve cahillikle mücadele68 21,6 Şeriat gelsin89 28,3 Halk egemenliğiANKETE CEVAP VEREN MİLLETVEKİLLERİNİN MESLEKİ DAĞILIMIKategori Kesimler Cevap verme oranı (%)Askerler Asker kökenliler 68,3Sivil memurlar Mülki yöneticiler, diplomatlar, savcılar 74öğretmenler, hakimler, öğretim üyeleri Serbest meslek Avukatlar, gazeteciler, bankacılar, 88,6doktorlar ve mühendislerEşraf İleri gelen zenginler 81Din adamları Müftü ve diğer din görevlileri 73,5Mustafa Kemal ankete cevap vermeyi reddederken şöyle dedi:Yok be çocuk, eser benimdirNecmettin Sahir Sılan, Mustafa Kemal Atatürk ile anketi cevaplaması için yaptığı konuşmayı şöyle anlatıyor: ‘Kağıdı uzattım. ‘A be çocuğum, bu nedir?’ dedi. Onun kendine mahsus tatlı Rumeli şivesi, tatlı okşayıcı bakışlarıyla. ‘Ben böyle bir şeye tevessül ettim’ dedim. ‘Neden teşebbüs ettin?’ diye sordu. Büyük odada konuşuyoruz. Evrakı arz ettikten sonra, ‘Efendim, vaziyet beni çok mahzun etti, ben kendime bir teselli bulmak için bu suali tertipledim, verdim’ dedim. ‘Hatta başka bir şey söyleyeyim size. Moskova’da Ali Fuat Paşa’ya gönderdim. Erzurum’da Karabekir Paşa’ya gönderdim’ diye devam ettim. ‘Cevap aldın mı?’ dedi. ‘Paşam, daha çok yeni’ dedim. Paşa baktı, baktı bana. ‘Yani şimdi ben ne yapacağım?’ diye sordu. ‘Siz de bir iki satır lütfedeceksiniz’ yanıtını verdim. ‘Yok be çocuk sen bunları toplayasın. Eser benimdir’ dedi. ‘Emredersiniz paşam’ dedim.’TARİH VAKFI PROJESİNE TBMM SAHİP ÇIKTI1939-1950 yılları arasında milletvekilliği yapan Sılan, ankete verilen cevapları uzun yıllar bir sır gibi sakladı. Vefatından sonra ailesi, anket sonuçlarıyla birlikte Sılan’a ait yakın tarihle ilgili binlerce belge ve fotoğraftan oluşan arşivi Tarih Vakfı’na bağışladı. Anket sonuçlarını, Yücel Demirel yeni harflere aktardı. Dilini Prof. Mete Tuncay sadeleştirdi. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi öğretim üyelerinden ve İlk Meclis’e ilişkin çalışmalarıyla tanınan Doç. Ahmet Demirel de anket sonuçlarını tasnifledi ve ayrıntılı bir analiz yaptı. Vakıf, projeyi TBMM Başkanı Bülent Arınç’a sundu. Projeyi inceleyen Arınç, kitabın TBMM yayınları arasında yayımlanması talimatı verdi. Prof. Mete Tunçay başkanlığındaki çalışma grubu şimdi Türkiye’nin ilk siyasi anketi olan çalışmayı gün yüzüne çıkartmaya hazırlanıyor. Tarih Vakfı, Türkiye Büyük Millet Meclis’nin desteğiyle Sılan’ın yaptığı anketi kitaplaştırarak 23 Nisan’da yayımlamayı hedefliyor. Orhan Koloğlu tarafından yıllar önce ön tasnifi yapılmış olan anket sonuçları Tarih Vakfı’ndaki ekip tarafından altı ay süren bir çalışma sonucunda kitaplaştırıldı.
    Etiketler:

      EN ÇOK OKUNANLAR

        Sayfa Başı