"Doğan Hızlan" hakkında bilgiler ve tüm köşe yazıları Hürriyet Yazarlar sayfasında. "Doğan Hızlan" yazısı yayınlandığında hemen haberiniz olması için Hürriyet'i takip edin.
Doğan Hızlan

75. yılda hâlâ alfabe tartışılıyor

Doğan HIZLAN

Klasis Oteli'nde geçen hafta bir toplantı yapılmış, adı, ‘‘Birinci Avrasya Gazeteci ve Yazar Kuruluşları Diyalog Toplantısı’’.

Yazar ve gazetecilerin sorunlarının ve alfabe farklılığının gündeme geldiği ve Fehmi Koru'nun yönettiği açık oturumda bu konu toplantının büyük bölümünü kaplamış.

Ahmet Kabaklı'nın alfabe değişimi konusundaki görüşü şöyle özetlenebilir:

‘‘Cumhuriyet ile alfabeyi değiştirdik. Ruslar da değiştirdi. Alfabelerin değiştirilmesiyle karşılıklı kitap ve gazeteler okunmaz oldu. Ayrılık ortaya çıktı. Alfabe değişikliği Sovyetlerin kastı, bizim de büyük hatamızdı.’’

Kabaklı, Arap Birliği'nin alfabe sayesinde gerçekleştiği teziyle, bizim de Avrasya beraberliğimize bir göndermede bulunuyor.

Arapların bugünkü durumu ortada olduğuna göre, alfabenin pek de birleştirici etkisi olduğu söylenemez.

Kaldı ki, Birinici Dünya Savaşı'ndan önce onlarla aynı alfabeyi kullanıyorduk. Alfabe birliğinin politik ve kültürel sonuçları hiç de savunulacak gibi olmadı.

Geçmişte kalan ve kalması gereken tartışmaları tazeleminin bir anlamı yok. Üstelik cumhuriyetin 75. yılında ancak alfabe değişiminin kazandırdıkları konuşulabilir.

Alfabe birliği konusunda daha önce Ankara'da, Kültür Bakanlığı'nın, Milli Eğitim Bakanlığı'nın düzenlediği Avrasya Alfabesi ütopyası çok konuşuldu.

Dil bilim açısından ortaya atılan tezlerin de uygulamada bir geçerlik kazandığına tanık olmadım.

Amaç bu alfabe birliği sayesinde ortak kitap okuma, yayılma ve satış potansiyelini artırmaktı.

Romandan, incelemelere kadar okur sayısının artacağı hayali, bilimsel kaygıları aşıyordu.

***

CUMHURİYET, her yönüyle bir yenilik rejimidir. Batıya dönük ideolojisinin göstergelerinden biri de, yazı devrimiydi. Hiç kuşkusuz olağan bir uzantısı da, dil devrimi.

Latin harfleriyle Türkçeyi öğrenmek, konuşmak, yazmak çok daha kolaydı.

Amaç, herkesin cahillikten kurtulmasıydı.

Yazı ve dil devriminin gerekçelerini merak edenler, kapatılan Türk Dil Kurumu'nun eski kitaplarında geniş bilgi bulabilirler.

Harf devrimi yüzünden eski kültürle ilişkimiz kesildi, diğer Türk devletleriyle ilişkilerimiz azaldı, tezinin de cumhuriyet uygarlığıyla birlikte düşünüldüğünde, tersinin gerçekleştiği kanısındayım.

Alfabe ve dille kültür arasındaki bağlantıyı söylemek, çok bilineni bir kez daha tekrarlamaktan öteye gidemez.

Batı uygarlığını benimseyen, kabul eden bir cumhuriyetin yapması gereken işlemlerdi bunlar.

Aynı toplantıda bulunan İsmet Bozdağ'ın ise düşüncelerine ve yorumlarına katılıyorum. Çünkü o, cumhuriyet rejimi ve ideolojisiyle, Türk cumhuriyetleri politikalarını daha gerçekçi bir kültürel ortamda bağdaştırıyor.

Bozdağ, Avrasya kitabında; Atatürk'ün Türkleri bir araya getirmek için çalıştığını, harf devrimini de bu amaçla gerçekleştirdiğini, belirtiyor.

***

YAZI ve dil devrimi, cumhuriyetin batıya dönük uygarlık anlayışının önemli bir atılımıdır.

Hayali gerekçelerle, bu değişimin tartışılması gerçekçi bir bilimsel ortam yaratamaz.













X