7.8 katrilyonluk İşsizlik Fonu, faiz dışı fazla tutsağı

Süleyman DEMİRKAN / ANKARA
22.10.2003 - 01:59 | Son Güncelleme:

30 Eylül 2003 tarihine kadar İşsizlik Sigortası Fonu'nda 7.8 katrilyon birikti. Ancak, faiz dışı fazla hedefinini tutturulabilmesi için fonun ödeme kapsamı genişletilemiyor. Bu yüzden fondan ödeme yapılan kişi sayısı sadece 60 bin.

Üst üste gelen ekonomik krizlerin de etkisiyle çok sayıda çalışanın işsiz kalmasına rağmen halen İşsizlik Sigortası ödeneğinden sadece 60 bin 398 kişiye aylık ödendiği ortaya çıktı. Bugüne kadar da işsizlik ödeneğinden yararlanan işsiz sayısı 180 bin kişiyle sınırlı kaldı.

İşsizler için kurulan fonda ise tam 7 katrilyon 873 trilyon liralık para, bütçedeki ‘‘100'de 6.5'lik faizdışı fazla' hedefinin tutturulmasına yardımcı olmak için ‘hapis' tutuluyor.

Başbakan Tayyip Erdoğan ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Murat Başesgioğlu, işsizlik ödeneğinden yararlanmanın işsizler lehine kolaylaştırılması ve bir kişiye ödenen aylığın da arttırılması konusunda çalışma yaptıklarını kamuoyuna duyurmuşlardı.

Ancak, 1 Mart tezkeresinin reddedilmesinin de ekonomiyi olumsuz etkilemesi üzerine, Ekonomiden sorumlu Devlet Bakanı Ali Babacan buna karşı çıktı. Babacan, fondaki paranın ‘kaydi' olarak kamu tasarrufu hanesinde yeraldığını, kapsam ve miktarın arttırılarak, fonun eritilmesi halinde ise, bunun yüzde 6.5'luk faizdışı fazla hedefinin tutturulmasını olumsuz etkileyeceğini belirtti. Bu argümanlarla Başbakan Erdoğan'ı ikna eden Babacan, böylece işsizler lehine yapılacak düzenlemenin bir başka bahara ertelenmesine neden oldu.

İşsizlik Sigortası Yasası, Ağustos 1999'da yasalaştırıldı, 1 Haziran 2000'de dilimler kesilmeye başlandı. 1 Haziran 2002'den itibaren yasal koşullara uygun olmak kaydıyla işsizlere ilk ödemeler yapılmaya başlandı. Kesinti, başlangıçta işçilerin bordrolarına göre işverenden yüzde 3, işçiden yüzde 2, devletten yüzde 2 olarak uygulanıyordu. Ancak, 2002 ve 2003 yılı bütçe yasalarına konulan maddelerle bu kesinti oranları sırayla yüzde 2-1-1 şeklinde düzenlendi. Bu düzenleme, kriz koşullarında işgücü maliyetini düşürerek istihdamı desteklemek amacıyla uygulamaya sokuldu.

YARARLANMAK ZOR

İşsizlik ödeneği, son 600 gün kesintisiz çalışmış olanlara 180 gün süreyle, 900 gün çalışıp da işsiz kalanlara 240 gün, 1080 gün kesintisiz çalışıp da işsiz kalanlara ise 300 gün süreyle ödeniyor. Aylık miktar ise işsizin çalışırken son 4 aylık net ücretinin ortalamasının yüzde 50'si olarak yapılıyor. Ancak bu tutar hiçbir şekilde net asgari ücreti (bugün için 225 milyon) geçemiyor.

Sonuçta fiili olarak, işsizlik ödeneğinden yararlananlar en az 160, en fazla 225 milyon lira kendi yasal koşullarına göre aylık alıyorlar.

İşsizlik fonunda toplam 7 katrilyon 873 trilyon lira biriktiği ve bu rakam her ay hızla arttığı halde bugüne kadar işsizlere sadece toplam 140 trilyon ödeme yapıldı. Fondan 30 trilyon lira da çeşitli giderler için harcandı.

Fon yönetimi başarılı

Zorunlu Tasarruf Fonu'nun yönetiminde başarısız olan ve çalışanların güvenini yitiren devlet, İşsizlik Sigortası Fonunda ipin ucunu sıkı tutarak ‘başarılı bir fon yönetimi' örneği gösterdi. İşsizlik Sigortası Fonu'nda 2001 yılında yüzde 107.5 oranında NEMA getirisi sağlanırken, TEFE yüzde 88.6, TÜFE yüzde 68.5, A tipi yatırım fonları yüzde 81.7, B tipi fonlar yüzde 97.2, mevduat yüzde 60, repo ise yüzde 80.8'de kaldı. 2001'de İşsizlik Sigortası Fonu'nu sadece döviz sepeti yüzde 110.4 ile geçebildi. Bu da, kriz nedeniyle dövizdeki patlamadan kaynaklandı.

2002 yılında ise İşsizlik Sigortası Fonu yüzde 68.8 oranında nemalanırken, TEFE yüzde 30.8, TÜFE yüzde 29.7, döviz sepeti 22.1, A tipi yatırım fonları yüzde 8.6, B tipi yatırım fonları yüzde 48.9, mevduat yüzde 53.1, repo ise 52'de kaldı. Halen, Fondaki paraların yüzde 9.22'si mevduatta, yüzde 58.8'i hazine bonosunda, yüzde 22'si hazine tahvilinde, yüzde 9.9'u da dövize endeksli tahvil olarak değerlendiriliyor. 2002 yılından itibaren kesinti oranı yüzde 3-2-2'den yüzde 2-1-1'e düşürülmesinden ötürü Fon'un 2002'de 756 trilyon 2003'te ise 1 katrilyon 32 trilyon lira gelir kaybı oldu. Bir başka deyişle işsizlik fonu, yaklaşık 1.7 katrilyon lira tutarında piyasaya destek vermiş oldu.

1 Haziran 2000'den 30 Eylül 2003 sonuna kadar biriken 7 katrilyon 873 trilyon liranın 2 katrilyon 676 trilyonu, işçi ve işverenden kesilen primlerden 903 trilyonu devlet katkısında. 4 katrilyon 457 trilyonu ise faiz gelirinden oluştu.
Etiketler:


EN ÇOK OKUNANLAR

    Sayfa Başı