500 sanayi kuruluşunun özellikleri

Hürriyet Haber
25.07.2001 - 17:06 | Son Güncelleme: 25.07.2001 - 17:06

Sanayi kuruluşlarının 2000 yılındaki vergi öncesi dönem kar ve zararı içinde faaliyet dışı gelirlerin oranı özel sektörde yine yüzde 100'ün üstüne çıktı.

İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) "Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu" araştırmasının sonuçları, İSO Yönetim Kurulu Başkanı Hüsamettin Kavi tarafından düzenlenen bir basın toplantısıyla kamuoyuna açıklandı.

Ekonominin gelişimine ilişkin önemli veriler içeren Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu çalışmasının sonuçlarına göre, 2000 yılında özel büyük kuruluşlarda vergi öncesi dönem kar ve zararı toplamı 1 katrilyon 538.3 trilyon lira oldu. Buna karşılık bu büyüklüğün içindeki faaliyet dışı gelirler ise 1 katrilyon 760.2 trilyon liraya ulaştı. Bu nedenle 2000 yılında da milli gelir anlamındaki kar negatif oldu.

Raporda, şöyle denildi: "Vergi öncesi dönem kar ve zararı toplamı içinde faaliyet dışı gelirlerin oranı 2000 yılında özel büyük kuruluşlarda yüzde 114.4'tür. Bu oran 1999 yılı için ise yüzde 219 idi. Görüldüğü gibi 1983'ten bu yana milli gelir anlamında kar için en kötü yıl 1999 ve ardından 2000 yılı olarak belirlendi. Yani bu yıllarda üretim faaliyeti sonucunda toplamda zarar oluştu."

KATMA DEĞER

Türkiye'nin 500 büyük sanayi kuruluşunun 2000 yılında yarattığı brüt katma değer, Türkiye GSMH'sının yüzde 10.6'sını oluşturuyor. Bu oran 1999 yılı için yüzde 10.7 civarında olup, daha önceki yıllarda yüzde 11-13 arasında bulunuyordu. 1998 sonrasındaki krizli yıllarla birlikte bu oranın küçüldüğü görülüyor.

500 büyük sanayi kuruluşunun 2000 yılında yarattığı brüt katma değer, Türkiye sanayi sektörü toplam katma değerinin yüzde 46.1'ini, imalat sanayi faaliyeti sonucu yaratılan katma değerin yüzde 52.9'unu oluşturuyor.

SATIŞLAR REEL OLARAK YÜZDE 6 ARTTI

2000 yılında 500 büyük sanayi kuruluşunda üretimden satışlar reel olarak yüzde 6oranında arttı. 1999 yılı için bu oran eksi 6.6 olarak gerçekleşmişti. 2000 yılında 500 kuruluşun dolar bazında ihracatı yüzde 4.1 oranında yükseldi.

500 büyük kuruluşun 2000 yılı ihracatları, 1999 yılındaki gibi Türkiye ihracatının yüzde 43.1'ini teşkil ediyor.

2000 yılında 500 büyük firma içindeki kamu kuruluşlarının sayısı 31'e geriledi. Kamu kuruluşlarının sayısı 1998 yılında 41, 1999 yılında ise 32 olarak gerçekleşmişti.

73'Ü YABANCI SERMAYE AĞIRLIKLI

Sermaye dağılımı bakımından 73 şirketin, yabancı sermaye ağırlıklı olduğu saptanırken, 22'sinin sermayesinin tamamı yabancılar ait bulunuyor.

2000 yılında 469 özel büyük kuruluş 500 büyük kuruluş kapsamında yer aldı. 1999'da özel kuruluşların sayısı 468 idi. 2000 yılında 500 büyük kuruluşun 392'si kar bildirdi. 2000 yılında 13 kamu kuruluşu kar, 18'i de zarar etti. 18 kuruluş adının açıklanmasını istemedi.

2000 yılında 500 büyük kuruluşta 1999'da yüzde 3.7 olan satış karlılığı yüzde 3.4'e düştü.

MALİ YAPILAR

Kuruluşların mali yapılarındaki bozulmalara ilişkin verilerin de yer aldığı araştırmada, 1999 yılında varlık finansmanı içinde özel büyük kuruluşlarda toplam borç payının yüzde yüzde 62.40 ile en yüksek noktaya ulaştığı, 2000 yılında ise bu oranın yüzde 61.51 olarak gerçekleştiği belirtildi.

Özel büyük kuruluşlarda ödenen faizlerin 1998 yılında satış hasılatının yüzde 7.2'sini, 1999'da yüzde 7.7'sini oluşturduğu, 2000 yılında faiz oranlarında yıl içinde önemli boyuttaki azalma nedeniyle bu oranın yüzde 4.3'e gerilediği kaydedildi. Ücretlerin satış hasılatı içindeki payının ise 1998 yılında yüzde 9.2, 1999'da yüzde 9.9 ve 2000 yılında yüzde 9.1 oldu. Ödenen faizler derken bu değerin sadece faizi kapsadığı, diğer finansman giderlerini içermediği vurgulanarak, bunun da faiz giderlerine katılması durumunda oranın büyüyeceği kaydedildi.

500 büyük kuruluşun yarattığı katma değer 1992 yılında 100 iken, 2000 yılında yüzde 88.3'e geriledi. 500 büyük kuruluşun milli gelire katkısında bir azalma söz konusu olurken, özel büyük kuruluşlarda 2000 yılında net katma değer yüzde 13.8 arttı. 1999 yılında katma değerdeki yüzde 22.8'lik küçülme dikkate alındığında, 2000 yılında 1999 yılı kaybının kapatılamadığı görüldü. Kamu kuruluşlarında net katma değer 1999 yılında yüzde 9.4 oranında küçüldü. Küçülme 2000 yılında da devam etti ve net katma değer yüzde 1.6 oranında azaldı.

EKONOMİK KARLILIK

1992'den 1999'a kadar ekonomik karlılık oranı giderek küçüldü. Üretime tahsis edilen varlıkların, ekonomide ne kadar ilave kıymet yarattığını gösteren ekonomik karlılıkta 2000 yılında ufak bir iyileşme görüldü. 1992 yılında özel büyük kuruluşlarda yüzde 31.58 olan ekonomik karlılık oranı 2000 yılında yüzde 16.55'e düştü. Böylece varlık verimliliğinde yüzde 47.6 oranında bir azalma oldu.

Varlık verimliliği yanında varlık devir hızında da kuruluşların parayı yeterince hızlı döndüremedikleri saptandı. Özel kuruluşlarda 1992 yılında 1.67 olan varlık devir hızının 1999'da 1.08 ile dip yaptığını görüyoruz. 2000 yılında ise oran 1.28 oldu. Kamu kuruluşlarındaki oran ise 0.76'da kaldı.

1999 yılında 500 büyük sanayi kuruluşunun katma değer dağılımındaki büyük dengesizliğin 2000 yılında da fazla düzelme göstermediği belirlenen İSO araştırmasına göre, 2000 yılında özel büyük kuruluşlarda faktör gelirleri dağılımında ödenen maaş ve ücretlerin payı yüzde 70.4. Ödenen faizlerin payı ise yüzde 33.4 oldu.

Böylece ödenen maaş ve ücretler ile ödenen faizler toplamı, yaratılan net katma değerden büyük hale geldi. Yani, 2000 yılında da özel büyük kuruluşlarda milli gelir anlamındaki karın payı eksi yüzde 5.2 oldu. Kamu kuruluşlarında 2000 yılında ödenen maaş ve ücret payı yüzde 110.6 iken, ödenen faizler payı yüzde 22.1, milli gelir anlamındaki kar payı da eksi yüzde 33.1'i buldu.

ÇALIŞAN SAYISI 8.463 KİŞİ ARTTI

2000 yılında 500 büyük kuruluşta çalışan sayısı sadece 8 bin 463 kişi arttı. Ücretle çalışanların sayısı yüzde 1.5 artışla 549 bin 825'den 558 bin 288'e çıktı.

1982 yılı 100 olarak alınırsa, çalışanlar sayısında 500 büyük sanayi kuruluşunda artışın yüzde 6.5 olduğu, 500 büyük sanayi kuruluşunun istihdam yaratamadığı belirtildi.

En çok işçi çalıştıran kuruluş, 37 bin 551 ile TEKEL çıktı. TEAŞ 21 bin 262 ile ikinci, Türkiye Şeker Fabrikaları 20 bin 179 üçüncü oldu.

Özel sektörde ilk sırayı ise, 6 bin 407 işçi ile Arçelik aldı.

1998'den bu yana karlılıkta büyük boyutta küçülme, milli gelire katkıda azalma, istihdamda düşüş, işgücü verimliliğinde de olumsuz bir tablo sergilendiği belirlenen araştırma sonuçlarına göre, 2000 yılında özel büyük kuruluşlarda net katma değer işgücü verimliliği 1999 yılına kıyasla yüzde 14.5 oranında artmış görülüyor. 1998'de yüzde 12.8, 1999 yılında da yüzde 20.4 oranında küçülme gerçekleştiği hatırlatılarak, 2000'deki işgücü verimliliğindeki artışın 1998 ve 1999'daki düşüşleri telafi edemediği vurgulandı.

1990 yılı fiyatı ile 2000 yılında kişi başına toplam imalat sanayi olarak 59.8 milyon liralık işgücü verimliliği elde edilmişken 1992-1998 arasındaki işgücü verimliliğinin altında kalındığı, 2000 yılında işgücü verimliliğinin sadece 1999 yılındaki verimliliğin üstünde olduğuna dikkat çekildi. Böylece verimlilikte de 2000 yılı sonuçlarının en kötü yıl olan 1999 yılı sonuçlarından iyi diğer yıllardan kötü olduğunun altı çizildi.
Etiketler:


    EN ÇOK OKUNANLAR

      Sayfa Başı