30’larda gece hayatı

Atlas Tarih, 1930’ların gece hayatını araştırdı. O yıllarda çeşitli ülkelerden gösteri sanatçıları çalışmak için akın akın Türkiye’ye geliyordu. Ve eğlencenin nabzını, İstanbul’da üç dilde yayımlanan Reflector dergisi tutuyordu.

Yazı: Gazanfer İBAR
06.12.2011 - 00:00 | Son Güncelleme :

30'LU YILLARDA GECE HAYATI BÖYLEYDİ (FOTO-GALERİ)

1929 ekonomik buhranının etkilerinin hafiflemesiyle, 1930’lu yıllarda birçok ülkede olduğu gibi başta İstanbul, Ankara ve İzmir olmak üzere Türkiye’de de eğlence hayatının zirve yaptığı bir dönem yaşandı. Bu canlılık, büyük ve gösterişli restoran, gazino, varyete barlar ve müzikhollerin sayı ve kalitesinde önemli bir artışa neden oldu. Geçimini bu tür eğlence mekânlarında yaptıkları gösterilerle kazanan artist, müzisyen ve sanatçılar için büyük bir uluslararası pazar oluştu. Yüzlerce yabancı sanatçının çalışmak için geldiği bu pazarın en önemli merkezlerinden biri de İstanbul’du.

1919-20 yıllarında Bolşevik ihtilalinden kaçarak İstanbul’a sığınan 200 bin civarındaki Beyaz Rus’un önemli bir kısmı, Pera’da onlarca eğlence yeri açtı ve onlarca Rus sanatçı bu mekânlarda yeni hayatlarını sürdürmeye çalıştı. Bunların sadece bazıları günümüze ulaşmışsa da 1930’larda pek çoğu gelişerek devamlılığını sürdürüyordu. Örneğin 1930’ların en önemli gazinolarından biri olan Maxim (Restaurant-Dancing-Variete) Moskovalı ünlü işletmeci, Rus vatandaşı Amerikan kökenli siyahi Frederick Thomas tarafından açılmıştı. Maxim kısa sürede çok tutulan bir lokal oldu. İlerleyen yıllarda dünyanın her yerinden gelen artistlerin gösteri yaptığı çok önemli bir mekân halini alacaktı.
             
TÜRKİYE, BALKANLAR’IN ÇOK İLERİSİNDEYDİ    

1937 yılında Reflector dergisinde, Türkiye’nin Cumhuriyet’in ilanından sonraki 15 yılda inanılmaz bir kültürel ve ekonomik gelişme gösterdiği, uluslararası sanatçılara geniş çalışma imkânları sunulduğu anlatılıyor. Reflector’e göre Türkiye bu konuda diğer tüm Balkan ülkelerinin çok ilerisindeydi. Garden Bar, Maxim ve Taksim Garden gibi birinci sınıf varyete mekânlarının yanında İstanbul, Ankara ve daha pek çok şehirde önemli yabancı orkestraların çaldığı çok sayıda harika eğlence yeri bulunuyordu. Yabancı artist ve müzisyenlere süresiz çalışma izni verilerek kolaylık sağlanıyordu.

1930’lu yıllarda İstanbul’un en büyük eğlence mekânları Petridis’in sahibi ve işletmecisi olduğu Tepebaşı Garden (Variete-Dancing), Taksim Maxim (Variete-Dancing) ve Boğaziçi Canlı Balık (Restaurant-Dancing); İzzet Toker’in işlettiği Pangaltı Küçük Çiftlik; Mehmet Uzunca’nın işlettiği, İstiklal Caddesi’nde Londra (Restoran-Varyete); Hasan Bey tarafından işletilen Pera Ambassadeur; Hasan Birinci’nin işletmeciliğini yaptığı Pera Turan (Dancing-Variete-Bar), ayrıca Taksim Floria (Music Hall-Dancing), Park Hotel, yazlık ve kışlık Tokatlıyan otelleriydi...

Reflector dergisinden, yaz aylarında eğlencenin açık mekânlara, bahçelere kaydığını anlıyoruz. Bunların Taksim’in yanında Tarabya, Bebek, Sarıyer, Moda, Suadiye, Caddebostan ve Büyükada gibi yerlerde bulunduğu anlaşılıyor. Petridis’in işlettiği Garden Varyete, Halk Bahçesi ve Canlı Balık en ünlülerinden birkaçı.

İZMİR’İN UZUN GAZİNO GECELERİ

Ankara’da eğlencenin merkezi hiç şüphesiz ki Ankara Palas Hotel’di. 1939 yılının nisan ayında Trio Eltzoff, Paulette ve Roy Bary, Manuel Moreno ve Lucienne Doran, Edith ve Al-Mara, Marco Baben and his Swing Players and Singers’tan oluşan zengin bir programa sahip olduğunu Reflector dergisinden anlıyoruz.
19’uncu yüzyılın Küçük Paris’i olarak nitelendirilen, kozmopolit Levanten nüfusuyla her daim eğlence merkezlerinden olmuş İzmir’de de 1930’lu yıllarda görkemli bir gazino yaşamı vardı. Gazinolar sadece yabancı orkestralar değil, aynı zamanda gösteri grupları ve revülerle İzmirlilere unutulmaz geceler yaşattı.
İzmir eğlence hayatı tarihine damgasını vurmuş eğlence yerleri; İzmir Palas, Kordon’da Şehir Gazinosu ve Bahribaba Parkı’nda bulunan İsmet Bey gazinolarıydı.

YABANCI SANATÇIYA KISITLAMA GETİRİLDİ

1939 yılında yabancı artistler için çalışma şartları giderek zorlaştırıldı. Rekabette zorlanan Türk vatandaşı müzisyenler, 1939 yılında İstanbul Valiliği’ne yabancı sanatçıların Türkiye’de çalışmasının yasaklanması istemiyle bir dilekçe verdi. Bunun üzerine vali V. H. Karataban, tamamen yasaklama yerine Türkiye’de çalışmak isteyen yabancı müzisyenlere İstanbul Konservatuvarı’nda sınavdan geçme şartı getirildi. Sadece sanatlarında “usta” olanlara çalışma izni verileceği karar altına alındı. Ancak kısa bir süre sonra İkinci Dünya Savaşı patlak verecek ve bu renkli eğlenceli mekânlarının pek çoğu derin bir sessizliğe gömülecekti...

GECE HAYATI BU DERGİDEN SORULUR

İstanbul’da eğlence hayatına yönelik en önemli dergilerin başında gelen, dünyanın her yerinde eğlence mekânı sahipleri ve sanatçılar arasında iletişim kurmaya yönelik Almanca, Fransızca ve İngilizce olarak üç dilde yayımlanan Reflector dergisi (International Programs of Varieties) İstanbul’da basılıp yayımlanmaktaydı. Bu dergi Nisan 1937’den 1939 yılının sonuna kadar yaklaşık 70 sayı çıktı. İkinci Dünya Savaşı, eğlence sektörünün neredeyse tamamıyla yok olmasına neden oldu ve dergiyle birlikte bu dönem de kapandı.                             

Etiketler:


EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün